Ik lees het fantastische boek Sterrenstof van Margot Brouwer, een sterrenkundige, die de grote vragen in haar boek bespreekt. Op dit moment ben ik pas op pagina 143 maar ik ben er zo enthousiast over dat ik het alvast onder jullie aandacht wil brengen. Want kijk eens naar de onderwerpen daar willen we toch allemaal meer van afweten.
Deel 1 waar ben ik? onze plek in het heelal
Deel 2: Bestaat God? Een met het Al.
Deel 3: Heeft het bestaan zin? Onze natuurwetten lijken geen toeval.
Deel 4: Wat kunnen we weten? Wij horen hier thuis
Deel 5: Wie ben ik? Ons sterrenstoffelijk bewustzijn
Deel 6: Waarom bestaat het kwijt? Goed of slecht, alles is volmaakt
Deel 7 Waar ga ik heen als ik sterf? Het is altijd hier en nu
Nu de kerstvakantie bijna aanbreekt, raad ik graag dit boek aan. Lees, leer, geniet en huiver.
Van Hannah Arendt is deze metafoor Denken zonder leuning. Zelf schrijft ze hierover “Dat wil zeggen, als je de trap op en af loopt kun je je altijd aan de leuning vasthouden, zodat je niet valt, maar we zijn die leuning kwijtgeraakt. Zo vertel ik het mezelf. En dat is inderdaad wat ik probeer te doen.”
Denken zonder leuning wat een eenvoudig en helder beeld, je begrijpt direct wat ze bedoelt.
In deze essays over vrijheid, cultuur en politiek, in 2023 vertaald in het Nederlands, komt sterk het idee naar voren dat vrijheid zich tussen mensen beweegt. De wereld tussen mensen erodeert als we het idee omarmen dat vrijheid is, doen waar je zin in hebt als individu. Arendt omschrijft vrijheid en handelen als twee kanten van hetzelfde tussen mensen.
Ik ben nog maar net aan dit boek begonnen en wil eerst het boek Onuitputtelijk is de waarheid van Otto Duintjer uithebben. Gevoelsmatig heb ik het idee dat deze twee auteurs, zeer verschillend van elkaar, toch allebei verwijzen naar de grondeloosheid van ons bestaan. Ik kom erop terug. Misschien zit er er wel helemaal naast.
Heerlijk de decembermaand om zoveel te kunnen lezen.
Deze foto van mij is eind jaren zeventig gemaakt met tuinbroek
Vanmorgen in de Trouw las ik een interessant artikel over Koreaanse vrouwen die nee zeggen tegen daten met een man, seks met een man, geen huwelijk en geen kinderen. Dat is nogal wat. Ik lees hun verhalen en kijk naar hun gezichten. Mooie gezichten met weinig tot geen make-up. Het merendeel van hen heeft hun make-up aan de wilgen gehangen. Ze willen niet meer behagen, niet meer dienen, niet altijd de tweede viool spelen.
“Het breekpunt kwam in 2016, toen een jonge vrouw werd vermoord bij uitgang 10 van metrostation Gangnam in Seoul. De staat sprak van willekeurig geweld, maar vrouwen noemden het wat het was: femicide. Het werd een pijnlijke herinnering aan de systemische vrouwenhaat die het dagelijks leven doordringt. Een op de drie Zuid-Koreaanse vrouwen ervaart fysiek geweld door mannen, en elke 16 uur wordt een vrouw vermoord, volgens onderzoek van het ministerie van Gendergelijkheid en Gezin”.
Het ontroert me en doet me denken aan de tweede feministische golf in Nederland uit de jaren zeventig van de vorige eeuw. Weg met de bh’s, vrouwen tegen verkrachting werd opgericht, vrouwenhuizen ontstonden, porno winkels werden beklad. Wij zijn vrouwen, we zijn met velen en we hebben er de buik van vol zo zongen we in de straten. En waar staan we nu?
En nu de Koreaanse vrouwen. Hadden zij tot nu toe nog geen feministische golf? Ik weet het niet. Het raakt me dat de vijf vrouwen alle vijf serieus in de lens kijken, niet lachend, terwijl bijna alle foto’s van vrouwen in het westen breed lachend zijn tegenwoordig.
Ik heb toch een poosje gedacht dat diverse lichamen mooi gevonden konden worden. Rondere lichamen, oudere lichamen, ik zie ze weer minder voorbijkomen in de beeldcultuur. Nu denk ik wat een onnozele gedachte. De schoonheidsindustrie geeft niets om vrouwen alleen om geld dat is toch wel duidelijk.
Medicijnen ontwikkelt voor het beheersbaar houden van suikerziekte zijn bevorderd tot afslankmedicatie. Er wordt gretig gebruik van gemaakt.
In het AD artikel van afgelopen zaterdag 29 november 2025, zeg ik: “Ik had niet verwacht dat we nu weer discussies zouden voeren over tradwives of abortus, net als dat ik na bodypositivity niet had verwacht het nu weer te hebben over het dunne ideaal. Het uiterlijk is zo maakbaar geworden, dat zie ik niet snel veranderen. Tegelijkertijd zijn schoonheidsidealen golfbewegingen, die ook te maken hebben met zaken als welvaart, of de situatie in de wereld”.
“Er zit een enorme discrepantie tussen het echte leven en het beeld. Van hartstikke dik tot een beetje dik, dun, kleuren, leeftijden: op straat zie je het allemaal. Misschien moeten we proberen een beetje meer in de echte wereld te leven”.
ps. Dit interview was al weken geleden maar werd nu geplaatst.
Deze week las ik drie berichten over cosmetica en cosmetische ingrepen.
De Volkskrant kopte op 24 november 2025 met een artikel over het gebruik van cosmetica van kinderen en dat er nu zelfs een merk is dat zich tot peuters en kleuters richt om direct met hun skin care te beginnen. Maskers en crèmes voor drie jarigen. En de wereld is stil.
Ten tweede las ik een bericht dat cosmetisch artsen nog steeds ingrepen uitvoeren waar ze niet voor gekwalificeerd zijn. Plastische chirurgen proberen al een tijdje dat er betere regelgeving komt op het gebied van cosmetisch snijden.
Onbegrijpelijk dat we daar niet massaal tegen in opstand komen. Hoe dan vraagt u zich af? Geef zelf het goede voorbeeld, smeer zo min mogelijk troep op je gezicht en lichaam en bescherm je kinderen door nee te zeggen. Scroll niet uren op Insta en wees blij met wat je lichaam je geeft en voor je doet. Versier jezelf als er feest is en doe zonder make up boodschappen. En zeg nee tegen je kind. We gaan geen troep kopen. Je bent al mooi. Je bent prachtig zoals je bent.
Het is niet zo’n duidelijke foto maar het beeld heet de kus. Ik zag het gisteren in het beeldschone kerkje in Baarn alwaar een herdenkingsdienst werd gehouden voor negen mensen die het afgelopen jaar zijn overleden. Een van die negen is mijn schoonmoeder.
Het kleine kerkje omarmt ons bij binnenkomst evenals de vrouwen die de dienst hebben georganiseerd. Het is er ook heerlijk warm. De sfeer is sober, zachte gele glas-in-lood ramen, een mooi spreekgestoelte uit de jaren twintig. gewelfd van mooi hout en een prachtig orgel.
We zongen liederen en staken kaarsen aan. Voor iedere overledene een en ook voor andere doden in ons leven mochten we kleine kaarsjes aansteken. Een grote man met grote voeten en handen speelde het orgel prachtig, lieflijk wil ik het zelfs noemen. De dominee sprak over tijd en ruimte en dat de doden aan de andere kant van de weg waren.
Het was een ervaring van eenvoud en van samen. Opgewarmd gingen we de kou weer in.
Het is nu echt wel November met haar grijze dagen en vele regens. Vandaag gelukkig droog en heel bijzonder, net toen we onze wandeling maakte, brak de zon zelfs even door. Wat een genot was dat.
November is blijkbaar op de middelbare scholen ook de periode van de profielwerkstukken. Ik word overspoeld met verzoeken voor een interview. Echt het kost u maar een uur, zeggen de briefschrijfsters heel trouwhartig. Zij hebben zelf niets van mij gelezen maar kwamen domweg mijn naam tegen bij de googelen. Ik krijg dan een waslijst aan vragen toegestuurd over van alles en nog wat met het verzoek dit even in te vullen. Zelden vertellen ze iets inhoudelijks over hun werkstuk. Ook de vraagstelling van het werkstuk wordt mij onthouden. Een enkeling pakt het anders aan en schrijft dat ze met veel belangstelling een van mijn boeken heeft gelezen en ze me graag nog iets willen vragen.
Ik zeg dus heel vaak nee omdat het me teveel tijd kost en vooral omdat ze zelf amper iets uitgezocht hebben. Daarnaast krijg ik het hele jaar door vragen van journalisten waarvan een deel zich ook niet ingelezen heeft. Het sterkste staaltje deze maand was een tv opname van Kassa over kinder beauty salons met mij. Een dag voor de uitzending werd ik gebeld met de mededeling dat ze mijn interview niet gingen gebruiken omdat ze een andere invalshoek hadden gekozen. Geen sorry van uw tijd of bedankt voor uw input. Nee een korte mededeling we gebruiken het interview niet.
Ik ga de komende twee maanden schrijven, lezen en wandelen. Even weer van binnen naar buiten leven. En als je iets van me wilt, kom met een goed doordacht verhaal waarvan duidelijk is dat je er zelf al tijd en aandacht aan hebt besteed.
De foto is een beeld van zondag 16 november 2025 tijdens de 2de studiedag over de Reis van de held door de Jungvereniging in Antropia Driebergen. Daar sta ik weer in die prachtige zaal met die fijne empathische geluidsman en een aandachtig gehoor, net als twee jaar geleden.
De voorzitster van de IVAP Odette de Theije opende de dag op haar charmante wijze en hield een mooi verhaal over de vrouwen rondom Jung. Daarna was er muziek, stem en gitaar, die de ruimte vulde en een nog warmere energie gaf, door Sofie Porro en Eloi Youssef. Je ziet de gitaar nog in beeld. Daarna mocht ik mijn verhaal vertellen over de ontwikkeling van foetus tot ruim in de adolescentie.
Ons bestaan begint niet bij de conceptie maar al veel eerder. Ik benadrukte het belang van de tastzin, van onze ervaringen in de baarmoeder en hoe de manier waarop we ontvangen zijn in de wereld van grote invloed is. We ontstaan in wederkerigheid via aanrakingen, de blik en de stem van de ander. Het middendeel ging over het meisjeskind dat in haar adolescentie leert te balanceren tussen slet en trut, een moeilijke opgave in de stortvloed van beelden die het meisje te zien krijgt. Het verschil tussen bekeken worden en gezien worden is groot.
Rico Sneller hield een betoog over Jung en de psychiater Ludwig Binswanger met de nadruk op het falen, het mislukken, het vastlopen van mensen. Ik ga me hier zeker verder in verdiepen.
Gemma Blok gaf een helder overzicht over de invloed van Jung op jongerenbewegingen, psychedelica en de anti psychiatrie na 1960. Het was alsof een deel van mijn geschiedenis tot leven werd gewekt en namen die ik bijna was vergeten, werden in herinnering geroepen zoals Laing en Cooper.
Muziek sloot ook de middag af. Zelfs met een heuse samenzang.
Ik vond het een warme dag, leerzaam en hoopvol en ben me weer hyperbewust dat liefde ons fundament is en dat pathologie een onvermogen tot liefhebben is.
Zaterdag 8 oktober 2025 bezochten we een concert van Wende in Haarlem. We maakten er een weekendje van. Haarlem is een fijne stad en er is veel te zien en te doen. Dit was mijn tweede pop concert in mijn leven. Ik vermijd grote groepen mensen en ja dan kom je dus niet zo vaak bij een concert. Maar B. had kaarten gekocht en wilde graag naar Wende en zo kwam het dat ik afgelopen zaterdag in een zaal zat met duizend mensen. Veel oude mensen en minder jonge mensen tot mijn verbazing. Er hing een sfeer van blijde verwachting.
Het was een energiek optreden. Ik vind haar stem het mooiste als ze vol op het orgel gaat. Heftig en dramatisch, bijna opera achtig soms, dan geniet ik van haar en raakt ze me. De mensen in de zaal vonden, zo leek het, alles mooi. Een aantal mensen zong mee en er werd heftig bewogen met hoofd en handen. Dat vind ik dan ook weer ontroerend. Kortom ik vond het een hele belevenis.
Nu we toch in Haarlem waren, gingen we op zondagmorgen naar het Teylers Museum om werk van Michelangelo te bekijken. We liepen in de zon naar het museum en daar stond al een rijtje mensen buiten te wachten voordat we naar binnen konden. Ook daar een verwachtingsvolle sfeer. We genoten van de prachtige mannenlichamen, zo precies en liefdevol gemaakt. Het was duidelijk dat hij minder met vrouwen had. Leda en de Zwaan bijvoorbeeld was duidelijk geïnspireerd op een mannenlijf waardoor Leda er wonderlijk uitzag. Het was heel duidelijk dat een liefdevol blik een mooier beeld opriep.
Gevoed en gelaafd reden we daarna huiswaarts. Thuiskomen blijft voor mij het mooiste deel van een reis.
Volgende week vrijdagmiddag 14 november vanaf 13.00 zijn er interessante en heel verschillende lezingen in de Geertekerk over het onvolmaakte lijf. Zie de link om hierbij te kunnen zijn.
Dit is mijn lichaam. Betekenisvol leven met het onvolmaakte lijf. Studiebijeenkomst KSGV Vrijdag 14 november 2025, 13.00-17.00 uur Geertekerk, Geertekerkhof 23 te Utrecht; www.heirloom.nl/locaties/geertekerk Informatie en aanmelding: www.ksgv.nl – ksgv@ksgv.nl Kosten leden € 30,00 / niet-leden € 65,00 / studenten € 15,00
In mijn lezing ga ik in op de vraag wat is dat eigenlijk een onvolmaakt lijf. Is dat een lichaam dat niet aan de huidige gemanipuleerde schoonheidsideaal voldoet? Is dat een ouder lichaam? Een ziek lichaam? Een zichtbaar gehandicapt lichaam? En wat vinden mensen zelf van hun lichaam? Hoe komt de betekenis en waardering van het eigen lijf tot stand? Hebben mensen met een onvolmaakt lichaam perse een negatief lichaamsbeeld?
Nu kan ik al vertellen dat je geen volmaakt lichaam nodig hebt om te beminnen.
