Mens je weet niet half hoe mooi je bent

Een prachtig artikel van Lidwien Dobber in de Trouw van afgelopen zaterdag. Het gaat over het wonder van schoonheid, zelfs met dat puistje of die onderkin, schrijft ze, in vergelijking met de 19de eeuwer. Ken je geschiedenis, zodat je je eigen schoonheid veel meer kan waarderen. https://www.trouw.nl/es-b89d4191

Ik las het met veel plezier wel met het zweet in mijn handen door de overweldigende hoeveelheid reacties op het interview in de Volkskrant door Nathalie Huigsloot met mij, dat ook afgelopen zaterdag verscheen https://www.volkskrant.nl/es-bd8921a7

Ik was alleen thuis en ging naar mijn plaatselijke boekhandel om de Volkskrant te kopen. De magazines lagen nog ingepakt en daar pakte Rico Pettinga, mijn boekhandelaar het magazine, met een foto van mij op de voorkant. Toen viel ik even stil. Ik had de foto’s nog niet gezien en wist niet dat er een op de voorkant kwam. We stotterden wat en ik betaalde en liep naar huis. Heel voorzichtig draaide ik de bladzijden om en voelde mijn hart stevig bonzen. Zo….dat was naakt.

De eerste reacties kwamen via de mail omdat het artikel al eerder online was verschenen, wat ik niet wist. Prachtig artikel, zeiden mensen en langzaam drong het door me door, dat het was verschenen. Ik ging uit van een papieren versie. Tot nu toe heb ik rond de 740 reacties gekregen met allerlei vragen, opmerkingen, radio- en tv verzoeken en complimenten van jonge en oude mensen. In het begin schreef ik direct een enkel zinnetje terug maar dat bleek in het weekend onbegonnen werk.

In de eerste plaats, lieve mensen, heel erg bedankt voor jullie veelal complimenterende woorden. Voor mij is het opmerkelijk dat er zoveel mannen positief reageerden. Mannen die al vaak met verbinding en/of mannelijkheid en vrouwelijkheid bezig zijn, varierend van kappers tot CEO’s van een groot bedrijf. Een andere groep reageerders waren vrouwen met een complexe relatie met hun moeders, die zich gesteund voelen. De paragraaf over transgenders en non binariteit riep uiteraard ook vragen op en leidde tot de meeste onduidelijkheid. Dat is jammer omdat ik expliciet een pleidooi hou over het maximaal oprekken van vrouwelijkheid en mannelijkheid en in mijn mensvisie wij allemaal mannelijk en vrouwelijk zijn in verschillende verhoudingen. Maaar ik kom daar op een ander moment nog wel op terug. De vierde groep is de groep jongere vrouwen, vooral dertigers, die veel met hun uiterlijk bezig zijn en de ouderdom als iets afschrikwekkends beleven. Ik hoop dat dit boek voor hen een bemoediging zal zijn.

Nu is het genieten van dit warme bad en te voelen hoeveel mensen bezig zijn met verbinding op heel veel verschillende manieren. Kwetsbaar durven zijn, blijft eng, maar dat geldt voor ons allemaal. De dichter Mustafa Stitou schreef:

Neem jezelf de gesel uit handen

adem rustig de volgende walging uit. Stap

doorheen die stolp van schaamte

Laten we dapper zijn en meer vanuit ons lichaam leven, voelen dat we leven en ervaren dat we meer met elkaar gemeen hebben, juist in onze kwetsbaarheid, dan dat we van elkaar verschillen

Zoektocht naar mijn ziel

fotograaf Pete Pronk

Op dit moment doe ik mee aan een retraite in mijn geliefde klooster in Huissen over de zoektocht naar de ziel, gegeven door Pauline Weseman.

Hierbij een foto waar ik aan het zoeken ben naar iets, een voorwerp, een beeld dat uitdrukt waar ik op dit moment mee bezig ben.

Een strakblauwe lucht, een open veld waar het gemaaide gras tot hooi is verworden, warmte en geluiden van mensen in en aan het meer. Ik probeer open te kijken. Me te laten verrassen, goed te voelen en te kijken wat mijn aandacht trekt. Uiteindelijk neem ik een grashalm, met acht aren eraan waar een zweem paars te zijn is mee en een gele, dorre halm, een stokje, met een klein stokje gebogen eraan. Een mooi symbool van groei en bloei en verval en het besef dat het verval nog dient als voedsel voor dieren. En dat dit een een levenslang proces is van geboorte tot aan onze dood.

Ik weet niet wat een ziel is maar ik weet heel goed hoe het voelt om bezield te zijn. Dat er zomaar een inzicht, een gedachte in je opkomt die je hele lichaam verwarmt en je doodstil doet staan en je leven voorgoed verandert. Een voorbeeld is dat ik op 13 jarige leeftijd van de wc afkwam en weer terug in de huiskamer waar mijn vier broers en vader en moeder zaten en ik de gedachte kreeg “iedereen denkt nu iets anders” en die gedachte verlamde me van schrik en deed mijn wereld van samen, extreem kantelen.

Veel meer van dit soort invallen zou ik kunnen vertellen maar dat komt nog wel. Steeds hebben we opnieuw te beginnen in een nieuwe onbekende wereld dat is een van de inzichten die ik deze dagen opdoe maar nu zit ik met de vraag “waar komen die invallen vandaan?”.

Nog anderhalve dag hier te gaan in de hitte en de stilte. Ben zo benieuwd wat er nog meer geopenbaard gaat worden.

In en uit klapbare borsten

Wat leven we toch in een spannende tijd waarin zoveel ruimte is om ons als mens vorm te geven. Het lichaam is allang geen bestemming meer. Biologische mannen en vrouwen kunnen zich op het gebied van kleding, uiterlijk, gedrag en emoties laten zien. Vrouwen lopen in een broek zonder dat ze uitgescholden worden voor travestiet. Voor biologische mannen is het nog wat minder makkelijk om in een jurk of rok over straat te gaan, hoewel ik al diverse modeshows heb gezien waarin mannen wel een rok droegen. Nagellak voor mannen is niet meer bijzonder en vrouwen als premier komt al in verschillende landen van de wereld voor.

Wat een vreugde zou je zeggen. We zijn nog nooit zo vrij geweest, tenminste in dit deel van de wereld.

My gender, my pride is het thema van de pride week augustus 2022 en in dat kader werd Paula Vennix geïnterviewd in de Trouw. Zij is psycholoog en doet al jaren onderzoek naar sekse en gender, mannelijkheid en vrouwelijkheid.

Een helder interview dat iets van het mysterie van genderidentiteit in de 21ste eeuw ontsluit. Fijn ook om een deel van de historische context te lezen. Ik bleef haken ongeveer op de helft van het interview bij  “Soms wil ik zo genderen en dan weer zo. Ik sprak een transgender en die zei: “Het liefst zou ik in- en uitklapbare borsten hebben”.

Ook ik ga ervan uit dat er vele genderidentiteiten mogelijk zijn maar waarom zou de zorg dit moeten faciliteren en nog wel individueel op maat? Waarom niet creatief zijn en meerdere rollen met een lichaam leren vormgeven? Uiteindelijk zul je het met het lichaam moeten doen, want wat kan je als je geen borsten hebt of wat kan je niet met borsten? Het verlangen naar in- en uitklapbare borsten verwijst naar een traditioneel vrouwbeeld met vastliggende emoties en gedragingen en daar willen we toch juist vanaf?

Wij mensen zijn altijd een mens in ontwikkeling. Zelf ben ik een vat vol tegenstrijdigheden, want er huist een monnik in mij, een driftkikker, een grootmoeder, een angsthaas, een minnares, een burgervrouw, een speels kind, een bazige man en een geleerde die allemaal gehoord willen worden en zo lees ik ook jou, maar heb ik daar verschillend gereedschap voor nodig?

HOVO Hoger Onderwijs Voor Ouderen

Boekenwand Museum Voorlinden

In het najaar van 2021 heb ik een fantastische cursus gevolgd bij de HOVO. Het Hoge Onderwijs voor Ouderen wordt georganiseerd door de Universiteit Utrecht en de Utrechtse Hogeschool. Hoogleraar Laurens ten Cate, van de universiteit van Humanistiek, een topdocent, gaf daar een 8 delige cursus over theologen van de 20ste eeuw. Het was de zesde aflevering van 25 eeuwen theologie. Ik heb genoten en zeer veel geleerd en schreef daar eerder een column over. Wat heerlijk om weer eens leerling te zijn.

Daardoor gestimuleerd, ook door het enthousiaste en slimme publiek, heb ik ja gezegd tegen het geven van een cursus over Wie ben ik als niemand kijkt, bij de HOVO. De cursus vindt plaats in Utrecht juni/juli 2023. Dat duurt nog even dus ik heb de tijd om er mooie inspiratiemiddagen van te maken.

Een leven lang leren heeft me altijd aangesproken omdat het zo mooi past in de levensloop als spiraal van bloei en verval. Nieuwe dingen leren zorgt ervoor dat er nieuwe verbindingen in de hersenen worden aangemaakt. Nieuwe dingen leren kan ertoe leiden dat je nieuwe mensen ontmoet. Nieuwe dingen leren kunnen een andere kijk op jezelf en de wereld geven. Mijn ervaring is dat nieuwe dingen doen ervoor zorgt dat ik me kan verheugen op iets. Dat kunnen verheugen maakt me blij en vitaal.

Wie wil dat nu niet?

Kijk ook eens op de site en zie of er iets voor je bij zit. Ons onderwijsaanbod – HOVO Utrecht : HOVO Utrecht.

Mijn uitgever Ten Have gaat een audio boek maken van Wie ben ik als niemand kijkt dat is ook fijn. Ik hou jullie op de hoogte

Interview door Sanne Peters van Uitgeverij ten have

fotograaf Barend Boot juni 2022

Wie ben ik als niemand kijkt? van Liesbeth Woertman gaat over de rol van schoonheid en identiteit in het leven van vrouwen boven de veertig. Een van de dingen die vrouwen vanaf deze leeftijd vaak zeggen is ‘dat mannen steeds minder kijken’. Het verdwijnen van de male gaze opent nieuwe deuren en breekt oude concepten. Het geeft ruimte voor verwondering maar ook voor verdriet en verlies. In dit nieuwe boek probeert Liesbeth Woertman de fictie van het zelf en de rol van het vrouwenlichaam in de oudere levensfasen te doordenken.
Door: Sanne Peters

“In 2020 ging ik, midden in de coronacrisis, met pensioen. Van al mijn plannen, zoals cursussen volgen en musea bezoeken, kwam niets terecht omdat iedereen thuis moest blijven. Ik ging dus van al meer dan dertig jaar werken op een universiteit naar een doodse stilte. En in mijn geval was mijn werk niet alleen iets om geld mee te verdienen, maar daar lag ook een groot deel van mijn identiteit.

Mensen zijn geneigd om te denken dat we hele autonome wezens zijn die zelf een prachtige identiteit construeren, maar dat is niet zo. We construeren de identiteit rondom de sociale rollen die we spelen. Dus ineens was ik geen hoogleraar, geen therapeut, geen grootmoeder (ik mocht mijn kleinkinderen niet meer zien), en geen dochter meer (ik mocht mijn moeder in het verpleeghuis niet bezoeken). Op allerlei niveaus en levensgebieden werden die delen van mij niet meer aangesproken. Toen kwam de vraag in mij op: wie ben ik als niemand kijkt?”

Je schrijft dat het belangrijk is om rolmodellen te hebben. Waarom is dit belangrijk?

“We leven in een tijd waarin we alles uit onszelf moeten halen. Iedereen moet autonoom en authentiek zijn. Dat is nog niet zo eenvoudig, omdat we al bij geboorte in een wereld worden geworpen die al betekenissen heeft. De vrijheid om zelf betekenis te geven aan bijvoorbeeld het woord ‘vrouw-zijn’ is helemaal niet zo eenvoudig.

Rolmodellen zijn de dappere onder ons die voorop lopen. Niet dat ik er als een dom schaap achteraan wil hobbelen, maar ze kunnen mij prikkelen en ik kan veel van hun zoektocht leren. Ze geven je een andere kijk op dingen waardoor je denkt: zo zou het ook kunnen. Het zijn inspiratiebronnen en bieden houvast, waardoor je hulp krijgt in je eigen identiteitsvorming.”

Bezoek de bomen en ervaar de relatie

Bos in Veenendaal. Fotograaf Andreas Bouman

Gisteren zochten mijn jongste zoon en ik de koelte van de bomen op. Niet ver van huis kunnen we wandelen op de Utrechtse heuvelrug. We gingen naar Veenendaal. Mooie, oude hoge bomen die met hun bladeren een dak bieden, beschutting, tegen de hitte.Langzaam lopend en elkaar vertellen welke boeken/podcasts ons op dit moment inspireerden.

Ik las Zij is altijd soms van Ton Lathouwers voor de tweede keer. Het gaat over vrouwelijke gestalten van compassie in verschillende religies. Van Kuan Yin over Sophia en de Moeder Gods tot de Sjechina uit de Joodse mystiek, overal volgt Lathouwers haar spoor. A leen paar dagen loop ik te mijmeren over Ik en Gij van Martin Buber die aangehaald wordt door Lathouwers. Voor Buber is er geen God, geen absolute werkelijkheid, geen enkel buiten de relatie om dat plaatsvindt tussen het ik en het jij. Alles is relatie.

Andreas vertelt over Ram Dass, over bewustzijn en de vrijheid om niemand te zijn. We proberen woorden te vinden voor bewustzijn. Hij vertelt over ademhalingstechnieken van The Iceman Wim Hofman waar hij veel baat bij heeft. Stotterend en struikelend lopen we door het bos. Innig dankbaar dat we zo samen kunnen zijn en onze ervaringen kunnen delen en onze boeken aan elkaar uitlenen.

Ook lopen we stukken zwijgend, omdat de grond met wortels en oneffenheden om aandacht vraagt. Of we zwijgen omdat we niet weten, hoe onze ervaringen aan elkaar duidelijk te maken.

Citaat van Lathouwers: “de taal van de leegte in haar diepste grond de taal van de liefde is”

Lezers reageren en geven me blozende wangen

Kasteeltuin Wijk bij Duurstede

Vorige week liet ik jullie het gedicht lezen van Albert Smit Met dank aan generaties.

Nu zit ik met blozende wangen de binnenkomende bedankmails te lezen. Mijn hart gaat echt sneller kloppen als ik een mail open die begint met “In bijna een ruk je boek uitgelezen Wie ben ik als niemand kijkt. Wat een feest van herkenning, schreef mij een 60 jarige vrouw. Zij eindigt haar mail met “bedankt voor deze parel”.

Wat is dat toch iets bijzonders dat het meest private, het meest intieme, het meest kleine ook het grote omvat. Hoe is het toch mogelijk?

Voor een deel begrijp ik het wel. We worden in een wereld geworpen die al betekenis heeft en we groeien als generatie in een zelfde wereld van beelden en verhalen en daardoor is het persoonlijke niet zo persoonlijk maar het verhaal van een generatie. Maar ik krijg dit soort reacties ook van jongere vrouwen. Zij voelen zich bemoedigd!

Mijn laatste boek is mijn meest persoonlijke boek. Of anders gezegd: ik durf steeds meer. En in die lef, in die ruimte, ervaren anderen dat ook zij kunnen ademen.

Ik blijf me verwonderen over het feit dat woorden niet alleen kunnen vastleggen, kunnen kwetsen maar ook ruimte kunnen geven. Ik hoop dat steeds meer mensen hun eigen stem durven te ontdekken en te laten horen. Nee geen schelden en negatief getwitter maar je vragen, je pijn, je inzichten, je blijdschap op een open manier delen in allerlei vormen. Zing, vecht, lach, huil, bid, werk en bewonder. Met het woord vechten daar bedoel ik niet mee elkaar de hersens inmeppen maar vechten om jou te zijn, om jouw stem te ontdekken en te laten horen.

Zorg dat je open wordt, want daarmee zetten we de sluis van overvloed open.

Dank namens alle generaties

fotograaf pete Pronk

Een van mijn gasten van de inspiratiemiddag op 30 juni, de Utrechse dichter Albert Smit, gaf me dit gedicht.

Lieve Liesbeth

Als ik al die advertenties zie van die bedrijven, en wat ze allemaal als schoonheid beschrijven, En ik kijk in de maatschappij om me heen, dan moet ik vrezen, dat veel te veel mensen die advertenties hebben gelezen…

Maar uw boek doet onze ogen open!!! Ware schoonheid kan men niet kopen! Het wordt door de Schepper van het leven gratis aan ieder schepsel gegeven.

Eindelijk een einde aan schoonheidsfrustraties

Zeer veel dank, namens alle generaties

Albert Smit

Ontroerend lief dat hij de toekomstige generaties benoemd. In mijn boek heb ik het vooral over de vorige generaties maar dit is een mooie aanvulling.

Geinspireerde boekpresentatie in het klooster in Huissen

Wat een mooie inspiratiemiddag hadden we donderdag 30 juni in het klooster in Huissen. Met ongeveer tachtig mensen in de kapel van het klooster vierden we de geboorte van mijn nieuwe boek Wie ben ik als niemand kijkt. Een andere kijk op de ouder wordende vrouw, uitgegeven bij Ten Have.

Barend speelde piano en heette op die manier iedereen welkom. Dat gaf direct een fijne sfeer. Daarna interviewde de onvolprezen Annemiek Schrijver me met enkele rake vragen. We cirkelden rondom identiteit en de rol van de ander hierin. Zij kan mij altijd zo laten bloeien en we hadden een echt, open gesprek.

Daarna sprak Daniel van Mourik over Andreas Burnier, een van mijn rolmodellen en zij begon met het voorlezen van het gedicht

Wie zal de nacht in strikken binden?
Je naam heb ik nog niet vergeten,
maar op het zachte weefgetouw geweven,
zoals een roos bloeit in de wind.
Ik heb je naam goed opgeschreven
en aan een wit papier gehangen
waar kinderen mee spelen kunnen,
zodat je naam in hun verlangen
bewaard zal blijven voor de wind.
De slanke dansen van verdriet
heb ik `s nachts op het plein gedanst,
de zee, de sterren en het strand
zijn weggegleden uit mijn hand.
Maar dansend heb ik onbezonnen
je naam geroepen tot de muren,
totdat de huizen binnenst buiten
schaterlachten van verdriet.
Terwijl ik in mijn dorpen liep,
heb ik gevraagd aan de beminden:
waar kan men oude namen vinden?
Wie kent de naam die mij verliet?
Wie deelt de droom die in mij sliep
en zal het hart in bloemen winden?
(Uit: Een tevreden lach)


Wat hoor je als je het woord jood hoort?

Wat hoor je als je het woord vrouw hoort?

Op schitterende wijze liet Daniel ons voelen hoe de woorden ons kunnen bepalen en hoe lastig het is om daar een eigen invulling aan te geven en ze eindigde opnieuw met hetzelfde gedicht nog eens voor te lezen.

Christien Brinkgreve mijn geleerde collega van de universiteit Utrecht ging verder op het gevoel van verweesd zijn door veel vrouwen in de wereld. En hoe belangrijk het is om elkaar te steunen en als vrouwen onze stem te laten horen. Steeds opnieuw en juist ook in deze derde levensfase.

De middag werd tussendoor steeds opgeluisterd door het oorspronkelijke muzikale werk van Roos Blufpand. Zij is de eerste vrouw op de foto. Het was een feestje om haar teksten en muziek te horen en ze sloot zo mooi aan bij onze verhalen ook al is ze dertig jaar jonger. Het gaf juist hoop omdat zij als jongere vrouw haar stem laat horen rondom dezelfde thema’s.

De middag was voedsel voor de ziel voor iedereen die er was. Ook voor de aanwezige mannen.

Hoera de geboorte van kind, man en boek

foto Barend Boot

Vandaag zijn Andreas en Barend jarig. Hoera, van harte gefeliciteerd en fijn dat jullie er zijn. Wel lastig allebei op dezelfde dag dus dat is aandacht en tijd verdelen en keuzes maken wanneer ieders feestje wordt gevierd.

Ook toon ik vandaag de geboorte van mijn nieuwe boek. Barend maakte deze foto gisteren in de tuin. De geboorte van een boek lijkt een romantisch idee maar dat valt wel tegen. Je krijgt op een onverwacht moment een pakket waarin tien auteursexemplaren zitten. Geen leuk mailtje vooraf of een gezellig kaartje nee gewoon een pakbon. Ik pak het pakket aan van de bezorger, scheur de doos open en haal er voorzichtig een boek uit, zittend op de trap. Ik voel niet veel en vind het jammer dat het zo onpersoonlijk gaat. De geboorte van een boek is toch een bijzonder gebeurtenis.

De doos neem ik mee naar boven en ga verder met wat ik aan het doen was. Ik schrijf een mailtje aan mijn vriend Pete en vertel het die middag aan Barend als hij thuiskomt. Zo kan er iets van blijdschap ontstaan want wie ben ik als er niemand kijkt?

Ik ben blij met het boek en vier haar geboorte publiekelijk aankomende donderdag 30 juni in het klooster in Huissen. Fijn om haar samen met jullie welkom te heten in de wereld. Je kunt erbij zijn door je op te geven bij het klooster in Huissen. Programma (kloosterhuissen.nl). Het is een inspirerend programma met Daniel van Mourik, Christien Brinkgreve en Annemiek Schrijver en muziek uiteraard.

Het vieren van een nieuw boek vind ik makkelijker dan het vieren van een verjaardag. Het klooster neemt al de logistieke zorgen op zich en dat maakt veel uit. Waarvoor grote dank. Misschien ook de verjaardagen maar in het klooster vieren. Dat scheelt twee dagen in de keuken staan.