Categorie archieven: Column

De reis van de heldin

Geplaatst op door
Beantwoorden

Op een warme, om niet te zeggen snikhete dag, zijn we even in de stad Utrecht. Daar hebben ze de meest heerlijke biologische patat. Daar kan ik ontzettend van genieten. Genietend aan de buitenkant maak ik van binnen een grote reis en dat is voor anderen niet zichtbaar. Is het mogelijk mezelf rechtstreeks te ontmoeten? Daar denk ik over, schrijf ik over en voel ik over. Welke delen heb ik nog niet geleefd? Welke vragen om aandacht?

Waarin verschilt de reis van de heldin met die van de held?

Ik leerde van Mieke Bouma over twee verschillende soorten moed. De eerste is de moed om te gaan, om weg te gaan om een nieuw begin te maken. De tweede vorm van moed gaat meer over het loslaten van de opgebouwde identiteit en het onbekende, de diepte in te gaan.

We zouden dat als een mannelijke en een vrouwelijke manier van ontwikkeling kunnen zien. Om volledig mens te worden, zullen we beide wegen moeten bewandelen.

Een belangrijk verschil is dat de heldin haar levensreis begint met identificatie met mannelijke waarden: presteren, onafhankelijkheid, controle en erkenning. Het mannelijke is de maatschappelijke en culturele norm en het vrouwelijke De Ander.

De held vraagt wie kan ik worden en de heldin vraagt eerder Wie ben ik als niemand kijkt?

Stemexpressie: de stem als spiegel van jezelf

Geplaatst op door
Beantwoorden

Wat goed naar onze stem luisteren, ons kan leren.

Met Pete Pronk al vele reizen met de stem gemaakt, zowel individueel, in een tweetal en in een groep. Niet praten, niet analyseren, maar ervaren wat er op dit moment is. De stem als belichaamde uitdrukking van hoe het op dit moment met ons gaat in plaats van de stem als een technisch instrument.

Stemexpressie is het bewust gebruiken en ontwikkelen van de stem als middel om gevoelens, gedachten en identiteit tot uitdrukking te brengen, zonder woorden en met de adem en andere geluiden.

Vaak denken we dat onze stem alleen bedoeld is om informatie over te dragen, maar zij vertelt veel meer. De klank, toonhoogte, ademhaling, het tempo en de resonantie verraden hoe wij ons voelen en hoe wij ons tot onszelf en anderen verhouden. Een gespannen stem kan onzekerheid of angst weerspiegelen, terwijl een vrije, volle stem vaak verbonden is met zelfvertrouwen en vitaliteit.

Het beoefenen van stemexpressie helpt mensen om beter contact te maken met hun lichaam en emoties. Door te spelen met klank, adem en ritme ontstaat meer bewustzijn van ingesleten patronen van spreken en zwijgen. Dat kan bevrijdend werken: gevoelens krijgen een stem zonder dat zij direct in woorden hoeven te worden gevat.

Daarnaast versterkt stemexpressie de communicatie. Mensen die hun stem bewust gebruiken, worden vaak duidelijker gehoord en overtuigender ervaren. Niet omdat zij harder spreken, maar omdat hun stem authentieker klinkt. Stemexpressie is daarom niet alleen een artistieke oefening, maar ook een vorm van persoonlijke ontwikkeling. Wie zijn eigen stem leert kennen, ontdekt vaak ook een nieuwe manier om zichzelf in de wereld te laten horen.

Het ik tussen spiegel en ontmoeting

Geplaatst op door
Beantwoorden

Ons zelfbeeld ontstaat niet in afzondering. Wie we denken te zijn, groeit in de wisselwerking tussen onze ervaringen, de verwachtingen van anderen en de manier waarop wij worden gezien. Het ik is daarom geen vaststaand gegeven, maar een proces van interpreteren, spiegelen en veranderen.

Vanaf onze geboorte leren we onszelf kennen door de tast en de blik van anderen.

Verwachtingen kleuren hoe we naar onszelf kijken en naar anderen. We zien onszelf noch de ander zelden onbevangen. We nemen onze ervaringen, verwachtingen, verlangens en vooroordelen mee. We herkennen vaak eerder wat we verwachten te zien dan wie de ander werkelijk is. Daardoor bestaat het risico dat de ander een spiegel wordt van onze eigen behoeften, in plaats van een mens met een eigen werkelijkheid.

Werkelijke ontmoeting vraagt om openheid Zij begint waar we onze vanzelfsprekende oordelen tijdelijk opschorten en bereid zijn verrast te worden. In de ontmoeting met een ander ontdekken we niet alleen iets nieuws over die persoon, maar ook over onszelf.

Een gezond zelfbeeld vraagt niet om voortdurende bevestiging, maar om de moed jezelf en de ander te ontmoeten zonder dwang van vaste verwachtingen. Juist in die open ruimte kan er iets nieuws ontstaan, waarin het ik niet tegenover de ander staat, maar zich dankzij de ander verder ontwikkelt.

Zo fijn dat er plekken bestaan waar we dat kunnen oefenen. Dank aan het klooster Huissen om ons te ontvangen en omarmen. Ik blijf naast begeleider ook leerling.

Welke jij’s hebben jou ik gemaakt?

Geplaatst op door
Beantwoorden

Deze plek is goud.

Hoe voelbaar is de sereniteit, de innerlijkheid, en het deel van een geheel zijn in deze gang. Ik loop vanzelf langzamer.

Ik ben weer in ons fantastische klooster in Huissen. Kijk toch eens naar deze gang. Wat een rust en sereniteit. Wat een uitnodiging om met jezelf en de ander aan de slag te gaan.

Gisteravond begon onze vijfdaagse ik en de ander. Veertien mensen die met elkaar de reis aan gaan om zich met zichzelf en elkaar te verbinden. In allerlei werkvormen proberen we het relationele van de woorden ik en de ander in beweging te krijgen. Te begrijpen, voelen, ervaren en wellicht te verstaan wat voor een mysterie we zijn.

Zelfbeeld is eigenlijk geen goed woord, zei ik vanmorgen, het is meer het gepercipieerde beeld wat je denkt, hoe anderen over je denken en gedacht hebben. Voor sommige deelnemers nieuw en anderen knikken met een een glimlach.

Zoekend en tastend probeer ik te voelen waar de kennis zit, waar de ruimte is, om de relatie tussen ik en de ander in beweging te krijgen. Bedachtzaam laat ik me dragen wat hier zo veel makkelijk is. Laten we heel zuinig zijn op onze heilige plekken.

Vrijheid en identiteit

Geplaatst op door
Beantwoorden

Fotograaf Pete pronk

Vrijheid en identiteit. Een wonderlijk duo.

Mijn 2de college voor de HOVO zomercursus Zeg me wie ik ben ging over de relatie tussen vrijheid en identiteit.

Het gevoel van vrijheid, zelf mijn wetten bepalen, brak op 16 jarige leeftijd in alle hevigheid bij me door. Geen idee wat ik wilde maar het gevoel was sterk. Ook Lou Andreas Salome wist al op jonge leeftijd dat vrijheid voor haar van wezenlijk belang was. Waar komt dat verlangen toch vandaan en waarom geeft de een daar wel gehoor aan en de ander niet. Vragen, vragen, onmogelijke vragen. Hoewel! Erich Fromm schreef daar een prachtig boek over Angst voor de vrijheid. Nog steeds de moeite van het lezen waard.

Vrijheid definieerde ik tijdens dat college als de mogelijkheden benutten om meester te worden over je handelen. Daarvoor moet je eerst aan de slag met allerlei denkpatronen, aannames die je belemmeren. Dat is een klus op zich maar levert veel op.

Daarna biedt Vrijheid de ruimte om je identiteit opnieuw vorm te geven. Een eigen bewust gekozen Identiteit biedt richting en betekenis waardoor vrijer handelen haalbaar wordt. Maar elke identiteitskeuze sluit ook andere keuzes uit .In die zin is het een levenslang proces om je vrijheid steeds te heroveren.

“Ik zal koste wat kost zelfstandig mijn leven inrichten, hoe moeilijk dat ook zal zijn. Mijn leven moet geen principe vertegenwoordigen, maar iets veel wonderbaarlijkers- iets wat in jezelf zit en pure levenskracht is en juicht en zich wil uiten. We zullen wel zien of de zogenaamde absolute grenzen die de wereld voor ons trekt, geen onschuldige krijtstrepen blijken te zijn”. Lou Andreas-Salome

Het ervaren dat er een nieuwe deur open gaat, geeft zo’n krachtig gevoel van vrijheid en vreugde, zelfs een innerlijk raam op een kier zetten, lucht de binnenwereld al behoorlijk door.

Lou Andreas Salome als filosofe over o.a. zelfliefde

Geplaatst op door
1

Lou Andreas Salome geboren in 1861 en stierf in 1937 schreef een twintigtal boeken filosofische en psychoanalytische boeken waarvan bijna niets is vertaald in het Nederland. De meeste mensen kennen haar als minnares van Nietzsche en Rilke. Heel veel mannen hebben haar ten huwelijk gevraagd maar ze wilde vrij zijn en sloot uiteindelijk een huwelijk zonder seks.

Deze vrouw intrigeert mij bijzonder. Wat een moedige vrouw en dat in die tijd. Vooral bekend als muze en amper om haar eigen oorspronkelijke gedachten. Hier een klein stukje over haar definitie van zelfliefde dat in tegenstelling tot Freud weinig te maken heeft met narcisme.

Zij ontwikkelde in het begin van de twintigste eeuw een theorie over genezing en zelfliefde. Salome ziet ons lichaam in staat om geneeskracht te activeren. Genezen betekent volgens haar het ontdekken van blokkades die het ervaren van zelfliefde in de weg staan en dan eraan werken, liefst met een warm en empathisch mens, om de blokkade op te heffen.

Zelfliefde als vitale kracht en niet als narcisme. Dat ziet er schematisch zo uit. Met dank aan Ann van Sevenant voor dit beeld.

De inkeer is een thuiskomen. Samengevat zou Andreas-Salomé waarschijnlijk zeggen dat zelfliefde geen zelfbewondering betekent, maar eerlijk naar jezelf kijken om op die manier vollediger mens te worden. Daar ligt de vrijheid om anderen lief te hebben, zonder jezelf te verliezen.

Ik neem haar werk als belangrijke bron mee in het schrijven van mijn nieuwe boek over thuiskomen.

Succesvolle zomercursus Zeg me wie ik ben

Geplaatst op door
3

16 juli 2026 gaf ik het laatste college van dit academische jaar bij de HOVO. Het thema was uiterlijk en identiteit. Samen met de colleges vrijheid en identiteit en de ontwikkeling van zelfbeeld en identiteit een mooi trio.

Ook de vragen van de cursisten konden ruim aan bod komen omdat iedereen, soms na enig aandringen, luid en duidelijk sprak zodat iedereen de vraag of opmerking kon horen. De vragen cirkelen rondom ontwrichtende gebeurtenissen in het leven zoals wanneer je op latere leeftijd hoort dat je ADHD hebt, of een burnout of wat niet meer werken met je identiteit doet.

Het was fijn om daar antwoorden op te kunnen formuleren. Kleine aanzetten geven zodat de ander er weer mee verder kan. Er zijn vele verhalen en ervaringen gedeeld en dat in een groep van 40 mensen. Petje af voor de openheid.

Zelf ervaarde ik weer hoe belangrijk het is om je als docent open en kwetsbaar op te stellen, met goede voorbeelden komt, geduldig, langzaam en helder spreekt met een enkel grapje tussendoor.

Vannacht een paar uur wakker gelegen. Dan komen flarden van gesprekken weer boven en dan voel ik mededogen met ons. Wat maken we toch allemaal veel mee, zeer verdrietige en ontwrichtende ervaringen en ook van diepe schoonheid en vreugde. Dan is het zo helend om met elkaar in openheid te spreken, luisteren en verwonderen. Samen moedig voorwaarts op ontdekkingstocht.

Zomercursus Zeg me wie ik ben

Geplaatst op door
Beantwoorden

Daar sta ik dan in de Blauwe collegezaal van de Universiteit Utrecht. De cursus Zeg me wie ik die ik heb gemaakt voor een groep studenten van de Hoge School Voor Ouderen, HOVO Utrecht. Om mijn nek ziet u een apparaatje dat is voor een student die minder goed hoort. Fantastisch dat zoiets bestaat.

40 mensen zitten ruim op tijd verwachtingsvol in de college banken. Het eerste college ging over de ontwikkeling van identiteit, het tweede over vrijheid en identiteit en de laatste op 16 juli gaat over uiterlijk en identiteit.

Het is een lastig concept identiteit. Met name het woord ik dat we zo vaak gedachteloos in de mond nemen, zorgt voor veel verwarring. Het lijkt doordat we het zo vaak gebruiken als iets essentieels, als iets vast, maar ik is een ander jij.

Mijn studenten zijn leergierig en de vragen rollen door de zaal. Serieuze vragen, mooie vragen en voor mij mogelijkheden om de concepten nog beter uit te leggen. En uiteraard om naast de concepten, de beleefde ervaring, naar voren te brengen. De sfeer is open en er wordt genoten, zowel door mijzelf als door hen.

Ik vroeg een van de studenten een foto van mij te maken, niet geposeerd, zomaar tussendoor en aan het eind van het college zag ik deze en moest erg lachen. Grappig genoeg weet ik nog waar het hier over ging namelijk over mijn verontwaardiging dat er zo negatief over ouderen, in het bijzonder oudere vrouwen, negatief wordt gesproken. Ik nodigde hen uit om dat beeld aan het wankelen te brengen en onze eigen invulling van ouderdom te maken. Me niet bewust van mijn opgeheven vuist.

Als gast in de podcast van mijn zoon

Geplaatst op door
5

Deze foto is in de studio van mijn zoon Andreas gemaakt.

Hij was een makkelijk en lief kind dat zichzelf goed kon vermaken. Hij tekende uren, heel gedetailleerd, en met veel kleuren. Ik heb nog een tekening uit zijn Chinese periode waar hij dagen geconcentreerd aan heeft gewerkt. Hij wilde als kind tekenaar en schrijver worden.

Zomaar ruimte innemen dat deed hij niet. Als ik iets van hem wilde weten moest ik zorgen dat ik alle tijd en aandacht voor hem had want anders vertelde hij niets. Van hem houden was heel makkelijk. Een meester van zijn lagere school noemde hem zonnetje en dat was hij.

Zoekend in zijn puberteit en jonge volwassenheid met de verleidingen van drank en drugs maar hij had al snel door dat die hem niet verder brachten en hij vond zijn grote Spaanse liefde. Ze kregen twee prachtige kinderen en maakten mij daarmee een gelukkige oma.

Vijf jaar geleden werd hij ziek, ernstig ziek, en het duurde een tijdje voordat het duidelijk was, wat hij had. Een zeldzame kankervorm. Dat was een afschuwelijke klap. Nu is hij min of meer stabiel door een grote zak medicijnen die allemaal hun bijwerkingen hebben. Hij ging aan zichzelf werken om zich niet door angsten te laten leiden maar zijn leven, hoe kort misschien dan ook, echt te leven. En hij groeide als mens.

Nu hij wist en ervaarde dat zijn leven eindig was, kwam zijn droom weer langs tekenaar en schrijver worden. Hij besloot om zich niet af te laten keuren maar het financiële risico te nemen, voor zichzelf te beginnen. Zijn droom waarmaken en met zijn beperkte energie zijn eigen werk te maken, zijn stem te laten horen, een stille en krachtige stem.

Hij heeft het lef om voor zichzelf te beginnen als podcastmaker. Hij noemt zijn podcast De Stilte Spreekt en dat is zo toepasselijk. Ik steun hem daar van harte in en zo werd ik zijn derde gast. Het voelt kwetsbaar en sterk tegelijkertijd. De Stilte Spreekt. Luister naar hem.

Altijd fijn om iemand te inspireren

Geplaatst op door
Beantwoorden

Ik vind het heel fijn om andere mensen te inspireren en ook om zelf geïnspireerd te raken door kunst, de natuur, een ontmoeting met nieuwe ideeën of een ander mens. Inspiratie geeft zin aan mijn leven, maakt me energiek en neem ik aan als een cadeau. Ik kan inspiratie niet afdwingen maar ik kan me er wel voor opstellen.

Het vrouwenblad SAAR maakt op 16 juli 2026 De Gouden Saar bekend. Jullie kunnen stemmen en kiezen uit een keur van vrouwen op heel veel verschillende gebieden van het leven die inspirerend genoemd kunnen worden. Ik ben een van hen.

Door wie voel jij je geïnspireerd? Ik kies voor Sunny Bergman om haar prachtige, gedurfde en altijd actuele documentaires. Janneke Wittekoek de cardiologe die het vrouwenhart op de kaart heeft gezet. Of misschien toch Susan Smit die de heks tot leven heeft geroepen. Kortom alle genomineerden durfden voorop te lopen binnen hun vakgebied en nodigen anderen vrouwen uit om ook stappen te zetten om iets goeds en moois aan de wereld toe te voegen.

Inspiratie bestaat, maar zij kan ons pas vinden als we werken Pablo Picasso

Ik geef vanmiddag het eerste HOVO college over Zeg me wie ik ben. Over grenzen van identiteit. Het thema is wat is de grond waarop je staat. Eerst wat yoga om te gronden en tot rust te komen om vandaaruit open te kunnen zijn en geinspireerd.