Kinderen, schoonheidsidealen en cosmetische chirurgie

De dikke data show januari 2021

De dikke data show van ZAPP op NPO 3 is een vierluik voor kinderen tussen 9 en 12 jaar over apps, tiktok, sociale media en schoonheidsidealen. De aflevering van 24 januari jl. ging over schoonheidsidealen. Als je wilt kun je de uitzending via uitzending gemist terugzien.

https://www.zapp.nl/programmas/de-dikke-data-show/gemist

Hebben jonge kinderen hier iets aan? Er was een cosmetisch chirurg te zien die vertelde dat de vraag naar fillers en botox erg was toegenomen. In beeld was er een vrouw van 24 die al verschillende ingrepen had laten doen. Een goed voorbeeld voor tienjarigen?

Ook een jongen van 21 die graag op Ken wilde lijken en heel veel ingrepen had gedaan werd uitgebreid en kritiekloos aan het woord gelaten. Een goed voorbeeld voor tienjarigen?

Ik vertelde in het Rijksmuseum dat schoonheid in alle tijden en culturen een rol speelt en er verschillende idealen hebben bestaan. Interessante informatie voor tienjarigen?

De uitzending duurt een minuut of 20 en is druk en vol waarschijnlijk vanuit de gedachte dan 10 jarigen dit leuk vinden, maar het informatie niveau is zeer laag.

Hoe staat het met het lichaam van onze kinderen in deze coronatijd? Worden onze kinderen nog wel voldoende aangeraakt , zodat ze hun lichaam kunnen voelen en een soort eigenaarschap kunnen opbouwen. Helpen we onze kinderen om interne lichaamsensaties te leren kennen en benoemen? Spelen onze kinderen buiten met allerlei materialen om verschillende tastervaringen op te doen?

Het besef dat je eigenaar bent van je lichaam en weet wat het je vertelt, draagt bij aan zelfvertrouwen. Het gevoel lekker in je lijf te zitten maakt weerbaarder tegen het objectiveren van het lichaam.

Vanuit huis creatief en hard werken om kwaliteit te leveren

We wonen op dit moment met drie vriendinnen in een huis. Twee werken aan een universiteit en moeten toevallig allebei een nieuwe cursus digitaal geven. Een nieuwe cursus geven, betekent dat ze alles maar dan ook alles zelf moeten bedenken en maken met allerlei technieken en systemen waar ze nooit eerder mee werkten. De ene cursus met maar 28 studenten maar de andere cursus met 500.

Op dit moment sluipen vriendin en ik zachtjes door het huis omdat de derde net haar cursus is gestart. Zij geeft dus les in een piepklein slaapkamertje en wij bewegen er zo zachtjes mogelijk omheen. Alles ook nog in het Engels. We horen haar hallo zeggen en van alles uitleggen maar horen vooral haar stem omhoog en omlaag gaan en de stem van de student bromt, bast of piept. Het gaat er vriendelijk en welwillend aan toe.

Het hele weekend is het grotendeels over werk gegaan. Er werden instructiefimpjes gemaakt, een filmpje om zichzelf te introduceren want de studenten hebben hun docent nooit live gezien en omgekeerd. Er wordt gevloekt en gepuzzeld met welk systeem er het beste gewerkt kan worden voor verschillende onderdelen. Hoe is het het makkelijkst voor de studenten en hoe houdt de docent overzicht?

De andere vriendin lukt het maar niet collega’s te vinden die ook wat tijd in deze cursus willen en kunnen steken. Iedereen zit al bomvol. Hoe komt ze in hemelsnaam aan genoeg specialisten op al die verschillende onderwerpen? En hoe krijgt ze de samenhang en de afwisseling in de cursus? Er is stress en er zijn grote zorgen maar we helpen elkaar zo goed als mogelijk.

Zelf schrijf ik aan een nieuw boek dus ik heb het relatief makkelijk. Ik ging net op tijd met pensioen om deze digitale verschrikking niet mee te hoeven maken. Lesgeven aan studenten die je niet kent, amper ziet en in zeer korte tijd allerlei systemen leren beheersen, lijkt me niet iets om naar uit te zien. Arme docenten. Arme studenten.

Ik las erover in de krant en hoorde het op de televisie hoe ingewikkeld thuiswerken was maar nu maak ik het even live mee. Wat is dat toch een groot verschil iets zelf leven of er over horen. Wij mensen zijn bedoeld om te leven niet om er over te horen! Hoe kostbaar onze vriendschap en hoe dierbaar dat we zonder enige wanklank elkaar zo tot steun kunnen zijn. We kijken er alle drie smachtend naar uit dat we weer voor een volle zaal kunnen staan, elkaars gezicht lezen, voelen wat er speelt en kunnen ervaren dat je woorden ontvangen worden, weerklank vinden, zodat er iets nieuws kan ontstaan.

Mythes over schoonheid

David Hockney Joy of Nature

Na het zien van Perfect me, een programma van VPRO Tegenlicht, zat ik te stampvoeten. Mijn nijd gaat over de leugens die worden verteld, namelijk dat een op de 12 jongeren een cosmetische ingreep heeft ondergaan en dat een opgespoten gezicht mooi is.

We weten niet hoeveel cosmetische ingrepen er worden verricht in Nederland omdat dat niet wordt bijgehouden.

Mythe 1. Schoonheid heeft altijd voordelen

Mooi zijn heeft voordelen als we elkaar niet kennen. Als we bevriend zijn met elkaar, collega’s, buren of welke relatie dan ook, dan speelt uiterlijk een kleine rol. Als we van elkaar houden, vinden we elkaar prachtig. Van mooie vrouwen die ook moeder zijn, wordt gedacht dat zij slechtere moeders zijn.

Mythe 2. Cosmetische ingrepen maken ons mooier

Kijk naar mensen die veel cosmetische ingrepen hebben gedaan. Kijk naar hun opgespoten lippen, borsten en billen en omhoog getrokken wenkbrauwen waardoor zij in een constante staat van seksuele opwinding lijken te verkeren, wat niet zo is. Het maakt hen niet mooier.

Mythe 3. Cosmetische inngrepen komen veelvuldig voor. Onwaar

Mythe 4. Alleen hele jonge mensen zijn mooi

Jonge mensen zijn vaak prachtig, terwijl ze dat zelf niet zien doordat zij zich vergelijken met gemanipuleerde ideaalbeelden.

Mythe 5. het is mogelijk om een perfect uiterlijk te hebben

Dat is onmogelijk omdat we levende wezens zijn, die constant in beweging zijn en al onze cellen vernieuwen zich voortdurend. Alleen dode dingen kunnen perfect zijn.

Mythe 6. Je kunt pas tevreden zijn over je uiterlijk als je perfect bent

Onwaar. Er zijn grote groepen mensen tevreden met hun uiterlijk die niet perfect zijn. Zij ontlenen hun identiteit minder aan hun uiterlijk en zijn daardoor minder vatbaar voor de cosmetische druk.

Mythe 7. Oude mensen zijn altijd lelijk

Onwaar. Kijk om je heen en zie de diversiteit van uiterlijkheden bij alle leeftijden. Zie de sprekende gezichten waarin hele verhalen te lezen zijn. En zie ook de schoonheid van verdriet en verval.

Er zijn vast nog meer mythes te benoemen. Laat me maar weten welke mythe jij nog ziet.

Laten we ophouden elkaar te vertellen dat we via cosmetische ingrepen mooi kunnen worden. We worden een mooi mens door met verwondering naar onszelf en de anderen te kijken. Laat je zelfbewustzijn zoveel mogelijk los en ervaar!

Ineens was de vreugde terug in de straten met spelende lichamen

besneeuwde bomen foto Barend Boot

De winter viel in 2021 op 16 januari. Een dun laagje sneeuw toverde ons een wereld waar we blij van werden.Ik kon de sneeuw wel uit de hemel kijken. Ja kom maar een dik pak graag. B. en ik gingen op zaterdagavond sneeuwballen rollen en genoten intens van het prachtige, verstilde landschap. Ik heb veel mooie foto’s langs zien komen van mensen die ook zo genoten. Een dik pak sneeuw werd het niet, slechts een dun laagje, maar mensen wat een schitterende wereld.

In ons stille Wijk bij Duurstede liepen we zachtjes knisperend naar de kasteeltuin. Drie jongens waren aan het sneeuwballen gooien. Mensen, riep een van hen. Het drong heel langzaam tot me door dat ze ons bedoelden. Rustig bleven ze wachten met een grote glimlach tot we voorbij waren. We wisselden nog even informatie uit dat de sneeuw zo lekker plakte en er goede ballen van te maken waren en toen we voorbij gelopen waren, gooiden ze weer sneeuwballen naar elkaar en lachten luid.

Jongens die plezier maakten op straat dat was lang geleden. Het raakte me diep dat het laagje sneeuw voor enkele uren iets liet zien van hoe de wereld was en hoe blij we door de straten liepen. Wat een welkom geschenk in deze donkere dagen.

Deze gezamenlijkheid moet blijven omdat die zo wezenlijk is voor ons mensen. Samen spelen, samen plezier maken, ongeacht leeftijd. Geen perfect me, geen geraaskal dat een op de 12 jongeren al een cosmetische ingreep heeft ondergaan. Het is gewoon niet waar.

Laten we elkaar nabij blijven, spelen, plezier maken en blijven raken desnoods met een sneeuwbal.

Adolescenten hun uiterlijk en de invloed van social media

Met grote regelmaat krijg ik verzoeken van middelbare scholieren die hun profielwerkstuk aan het maken zijn rondom het onderwerp lichaamsbeelden en schoonheidsidealen. Het verzoek betreft dan enkele vragen of een interview. Als zij zelf al voorwerk hebben gedaan en iets gelezen dan ben ik wel bereid hen tegemoet te komen. Handiger is uiteraard om er eens een column aan te wijden, want tot mijn verbazing had ik dat nog niet gedaan.

In mijn boeken Psychologie van het uiterlijk is het eerste hoofdstuk interessant omdat daar de ontwikkeling van het lichaamsbeeld wordt beschreven. Het tweede hoofdstuk gaat expliciet over de adolescentie. In Je bent al mooi is hoofdstuk 2 dat gaat over seksualiteit in het selfie tijdperk en hoofdstuk 3 over schoonheidsidealen bruikbare achtergrondinformatie,

Verder is voor de Nederlandse situatie het werk van Dr.Dian de Vries van de Universiteit Utrecht een mooie bron van kennis omdat zij gepromoveerd is op jongeren, social media en hun uiterlijk. Zij wijst op het feit dat jongeren ontevredener worden door veel op social media te kijken.

De adolescentie is bij uitstek een levensfase waarin veel veranderd zowel op lichamelijk als op mentaal gebied. De belangrijkste vraag die adolescenten moeten beantwoorden is Wie ben ik, los van mijn ouders, en in vergelijking met mijn leeftijdsgenoten in dit nieuwe, geseksualiseerde lichaam? In vergelijking met leeftijdsgenoten gaat over concrete leeftijdsgenoten in de klas, in de buurt, in de familie, op de sportclub enzovoort maar uiteraard ook over de vergelijking met leeftijdsgenoten op social media. In de zintuigelijke wereld, offline, kunnen we goed zien dat perfectie niet bestaat. Sommige mensen zijn mooier dan anderen, maar ze zijn niet perfect. Op social media treffen we van iedereen de beste versies aan. Niet alleen de beste, maar bijna altijd ook de bewerkte versies, waarin allerlei oneffenheden zijn weggewerkt.

Wonen in een lichaam dat nog niet van jou is door de grote hormonale veranderingen maar wat wel al wordt beoordeeld door andere mensen, maakt uiteraard onzeker. Het zien van gemanipuleerde beelden, maakt ontevreden, omdat levende mensen daar nooit aan voldoen.

Dus blijft er niets anders over dan zorgvuldig te zijn in het kiezen van hoe vaak je op social media zit en je vrienden zorgvuldig te kiezen. Hoe minder gemanipuleerde beelden je ziet des de tevredener je je over je uiterlijk voelt. En echte vrienden maken je blij en kijken verder dan je uiterlijk. Zij zijn blij met je omdat je zo’n fijn gezelschap bent, of omdat jullie samen zo kunnen lachen of omdat je zo betrouwbaar bent en nooit roddelt en geen geheimen doorvertelt. En let er eens op wat je lichaam allemaal kan. Ook dat helpt om tevredener te worden.

Je zult merken dat tegen de tijd dat je aan je nieuwe lichaam bent gewend en al die nieuwe innerlijke gevoelens, zoals verliefdheid, hebt leren kennen het al een stuk beter met je waardering over je uiterlijk gaat. Zachte ogen, een kleine glimlach om je mond, helpen heel goed wanneer je naar jezelf in de spiegel kijkt. En zal ik je een geheim vertellen Je bent al mooi, zoals je bent, want van jou is er maar een, je bent uniek en dat is precies wat de wereld nodig heeft.

Geef me nu eindelijk wat ik al had

Omhelzing Picasso in museum Voorlinden

Geef me nu eindelijk wat ik al had is een tere dichtbundel van Herman de Coninck. Ik had nog nooit iets van hem had gelezen maar ik kreeg de bundel van een geliefde collega bij mijn afscheid en ik heb de gedichten langzaam gelezen. Ik plaats er een eentje dan krijgt u een beetje gevoel hoe prachtig de Coninck dicht over de ander die mij ik maakt.

Als hij zomaar bij haar weg kon gaan naar een ander land, een ander ik, een andere vrouw maar hij laat haar niet achter, maar zichzelf. Tederheden die hij was, jongetjes van elf.

die hij bij haar mocht zijn, zeurend, bijna vrolijk, over hun kleine gemisjes, tot hij eindelijk zwijgt, bijna treurend van groot geluk, mannetje van tachtig.

In de antieke wetenschap ging de mare dat berinnen hun vormloos geboren jongen in de berenvorm likten. Zo omslachtig

zoenen zij elkaar. Zij krijgt hem in de ik-vorm, en streelt hem tot de hare.

Ook las ik dit weekend het prachtige boekje van Karin Melis Onverbrekelijk verbonden en het is soms zo wonderlijk hoe je tot de keuze van je boeken komt en hoe goed die soms aansluiten op elkaar terwijl ze niets met elkaar te maken hebben. Zij schrijft hoe de ander zich in je lichaam schrijft en er nooit meer uit gaat ook als je de relatie verbreekt. En dus ook hoe stukken van jou aangesproken moeten worden door een ander om te voorschijn te kunnen komen. Even twee zinnen om haar prachtige manier van schrijven te laten zien.

“In de filosofie is het allang gemeengoed dat het welomschreven, eigenmachtige, zichzelf centraal stellende subject niet bestaat, maar in tegendeel een warrig, dynamisch weefsel is. Er wordt voortdurend aan getornd, anders ingevuld, simpelweg omdat wij mensen, of we dat nu leuk vinden of niet, onwillekeurig openstaan voor, dan wel opengescheurd worden door ontmoetingen die ons aangeharkte tuin doet overwoekeren met onverwacht onkruid en wilde bloemen”. p. 15

Daarna het NRC gelezen, die kopte met de titel De roman heeft een lichaam gekregen toen kon mijn weekend helemaal niet meer stuk. Millennialromans schijnen gevoel en verbinding tot onderwerp te hebben voor de schrijvers van nu. Yra van Dijk schrijft “zij onderzoeken het besef dat het individu niets is zonder relatie tot de ander”.

In deze lockdown met spaarzame ontmoetingen met echte andere mensen is het lezen me tot grote troost en inzicht en wordt het steeds voelbaarder wat fysiek contact met andere mensen doet. Op drie verschillende manieren lezen we het belang van ons lichaam voelen en de ander die mee schrijft op en aan ons lichaam wie we zijn. Oh dat dit toch het nieuwe mensbeeld mag zijn en vandaaruit teder en fysiek met elkaar leven dat is mijn wens voor dit jaar.

Zielsverwanten en doen alsof geeft zoveel plezier

Dit weekend vierden we in kleine kring Sinterklaas, mijn lievelingsfeest van kinds af aan. Mijn moeder was in staat om van weinig geld ons als kinderen toch het gevoel te geven dat we veel cadeaus hadden gekregen. Ieder mandarijntje werd apart ingepakt en wat pepernoten bij elkaar, een kleurboek en een ketting dat waren de caudeaus maar het leek veel en het was spannend. Geweldig dat Sinterklaas toch altijd wist wat er gebeurd was het afgelopen jaar en dat de goede sint ook wist welk cadeautje we graag wilden hebben.

Dat gevoel van gulheid en plezier verbind ik nog steeds aan Sinterklaas. Mijn goede vriend Ad is net zo dol op de Sint en hijst zich ieder jaar weer in het kostuum om ons met zijn bezoek te vereren. Alleen al het verkleden roept bij hem nobele gevoelens op en de sfeer van geven en gulheid weet hij perfect vorm te geven. De kleinkinderen verheugen zich zeer en kijken uit het raam of de sint er al aankomt. En ja daar is hij, in volle glorie.

Ook bij ons puilt de zak uit met cadeaus. Het jongste kind krijgt het meest en zo oplopend naar de oudste volwassenen die krijgen het minst. Het plezier van het maken en bedenken wat je aan een ander geeft, is misschien wel het leukst. Ik begin er meestal al in september mee om lijstjes te maken wat voor wie leuk zou zijn.

Het doen alsof is een hele goede strategie om nabijheid en vreugde te vieren. Ik lees het prachtige boek van Thomas Moore Zielsverwanten op dit moment. Het boek gaat over het mysterie van de liefde, intimiteit en verbeelding en hoe we juist door de schaduwzijde van intimiteit en relaties kunnen groeien.

Ik pleit voor meer Sinterklaas in ons leven. Wie kun je vandaag een plezier doen? Aan wie wil je wat geven? Wie nodig je uit vandaag? Voor wie ga je wat doen? Zo maar omdat het maandag is bijvoorbeeld. Wat een vreugde geef je aan jezelf door de voorpret en waarschijnlijk ook aan de ander aan wie je zomaar geeft wat hij of zij het liefste wilde hebben.

Vol verwachting klopt ons hart.

De wereld leren kennen via taal en koken

Gisteren weer genoten van mijn geliefde kleinkinderen. Isabella wilde laten zien hoe goed ze aan elkaar kan schrijven. Ik gaf haar een schrift en een pen en zei: “schrijf maar een brief aan mij” en ik kreeg een prachtige brief met de aanhef voor mijn liefste oma en ook mijn oma uit Spanje. Was liefste met een ffffff of een vvvvv?

Daarna wilde ze een lied maken net als opa Barend die liedjes schreef. Nu bleef het langer stil maar kwam ze toch na enige tijd vragen of je een liedje ook aan elkaar schrijft. Ja hoor een liedje is net als een brief dus bij allebei schrijf je de woorden aan elkaar. Uiteindelijk kwam ze haar lied laten zien. “Er komt steeds maar zie ginds komt de stoomboot in mijn hoofd”, zei ze. Dat lied had ze dus maar opgeschreven.

Mijn kleinzoon leerde ik gisteren hoe hij boerenkool kon roerbakken en pompoen in de oven kon maken. Hij was trots op het resultaat vooral dat vleugje zout bij de boerenkool was een goede uitvinding. Na een half uur haalde hij voorzichtig een stukje pompoen uit de oven en deed een stukje in zijn mond. Volgens hem was ie goed. Nu kreeg hij ineens zin in een gebakken eitje, zijn zus en ik hoefde niet, maar opa Barend wel dus werden er twee eitjes gebakken. Professioneel tikte hij de eitjes tegen de rand van de pan en schrok een beetje van het gespetter. Misschien moest hij het gas wat lager zetten. Uiteindelijk aten we heerlijk.

Allebei hadden ze een scheur in hun broek. Het was gewoon slijtage maar volgens hen was het hip? modern?vet? verdorie wat voor woord gebruikten ze? Ik weet het niet meer maar wat ik wel weet is dat we een heerlijke middag met elkaar hadden.

Vergelijk je niet met gemanipuleerde beelden, je bent al mooi

Afgelopen zaterdag vond ik in de bijlage van Trouw enkele ervaringsverhalen van jonge mensen die een cosmetische ingreep hadden ondergaan. Vorige week mailde de openbare bibliotheek Neude me met de vraag of ik een keynote wilde geven op 21 januari 2021 over jonge mensen en cosmetische ingrepen. En ook Brandpunt klopte aan mijn deur over een vierluik dat ze aan het maken zijn en in januari wordt uitgezonden.

We zien dat de media volop aandacht geeft aan dit onderwerp en de cosmetische artsen tamboereren uiteraard graag dat de cometische ingrepen gigantisch toenemen, speciaal nu in Corona tijd.

Maar lieve mensen, waar zijn de cijfers? Op dit moment is de minimumleeftijd voor cosmetische ingrepen 18 jaar. Dit kan omzeild worden door je best te doen om er een medische noodzaak van te maken, want dan mag het vanaf 16 jaar. Er gaan stemmen op om die leeftijdsgrens te verhogen naar 21 omdat juist adolescenten het meest ontevreden zijn over hun uiterlijk en de meeste tijd op social media doorbrengen waardoor zij duizenden aan gephotoshopte en gemanipuleerde beelden zien.

Het enige Nederlandse onderzoek over aantallen cosmetische ingrepen is uit 2016 van Tom Decates van het Rotterdamse Medisch Centrum en daaruit blijkt dat er 390.000 cosmetische ingrepen zijn gedaan. Preciezer geformuleerd het gaat om 250.000 botox behandelingen en ongeveer 140.00 behandelingen met fillers. Vaak gaat het om dezelfde vrouwen dus het cijfer dat een op de 50 Nederlandse vrouwen zich laat injecteren is niet waar. Deze studie wordt in Nederland gezien als een nulmeting dat betekent dat we van voor die tijd geen cijfers hebben. Het wonderlijke is dat er ook daarna geen cijfers zijn verschenen. Ik heb geen enkele recent Nederlandse wetenschappelijk artikel kunnen vinden, wel worden er allerlei getallen in de media genoemd. En iedereen neemt het getal van 1 op de 50 vrouwen klakkeloos over.

Wat ik wel kan vinden, zijn influencers die hun cosmetische ingrepen showen en daarmee geld verdienen en andere jonge mensen beinvloeden. Jonge volgers photoshoppen zichzelf en zien dan dat hun gemanipuleerde beeld niet past bij het gezicht dat zij in de spiegel zien. Daarna stappen ze met dat plaatje naar een cosmetisch arts en die brengt het echte gezicht in overeenstemming met de digitale versie. In alle grote kranten hebben vanaf de zomer 2020 tot aan toe nu verhalen gestaan over de enorme toename van cosmetische ingrepen bij jongeren. Gebaseerd op wat? Gebaseerd op uitspraken van cosmetische artsen waarvan er een aantal actief op Instagram zijn!

Jammer meer dan jammer dat ook kwaliteitskranten zoveel aandacht aan cosmetische ingrepen besteden en daarmee het praatje in de wereld helpen dat iets opvullen in je gezicht normaal is op jonge leeftijd, zoals er in de Trouw te lezen staat.

Lieve jonge mensen geniet nu van je mooie gezicht want als jullie 30 zijn of ouder en je kijkt naar een foto van je gezicht van nu dan zul je moeten toegeven dat je mooi bent en zul je het betreuren dat je er zo weinig van genoten hebt.

Aanraking als basis van wie we zijn

Horen en zien lijken ons meest belangrijke zintuigen maar wat dacht u van de tast? Het eerste zintuig waarmee we kennismaken met ons eigen lichaam. In november 2020 is er een interview verschenen over mijn boek Psychologie van het uiterlijk in het vakblad voor de schoonheidsspecialisten Esthe. Lizet van Triet maakte een mooi portret waar ik enkele alinea’s uit citeer want aangezien het een vaktijdschrift is, is het voor buitenstaanders niet makkelijk in te zien.

Aanraking is van levensbelang. En dan niet alleen voor ouderen en voor mensen met een groot verdriet. Door aangeraakt te worden, verbetert de gezondheid van elk individu, de bloeddruk gaat omlaag en het lichaam komt tot rust, zo opent Lizet haar artikel.

We spreken over influencers en ik zeg: “Ik vind het schandalig dat influencers geld krijgen om hun cosmetische ingrepen te showen en zo anderen te beinvloeden”.

In uw boek heeft u het over het belang van aanraken. “Jullie beroep is juist in deze tijd zo belangrijk. Door in het nu aangeraakt te worden, kan je uit het denken gaan komen en meer voelen. Als je client zich durft te laten aanraken, dan stempelt dat als het ware positieve ervaringen in diens systeem, ook zonder woorden. Dit positieve gevoel zorgt ervoor dat er endorfinen vrijkomen waardoor je client zich gelukkig voelt”.

Dankjewel Lizet voor dit mooie interview en je aandacht voor de rol van aanraking. Laten schoonheidsspecialistes zich vooral blijven bekwamen in de ontmoeting, warme aandacht, zachte strelingen en warme doeken want het is zo fundamenteel om aan te raken en aangeraakt te worden rechtstreeks met de handen. In die zintuigelijke ervaring kun je genieten en ontspannen en je gezicht en lichaam weer ervaren in plaats van het beoordelen. De ontstane ontspannen zachtheid maakt ons blij en tevreden en dat willen we toch allemaal.