Reacties horen van lezers is fijn maar mijn hoofd in haar handen leggen verrukkelijk

Boekhandel Pettinga 24 september 2022

Ondanks het slechte weer en de stromende regen kwamen er volop mensen naar de gezellige boekwinkel Pettinga o.a. om met mij van gedachten te wisselen. Oud studenten die in de jaren negentig les van mij hebben gehad, kwamen langs. Verschillende mannen die het boek voor hun vrouw kochten en grappig genoeg waren die vrouwen erbij. Ik moest er dan in schrijven van je lieve man en ook mijn naam erin zetten. Ook een aantal vrouwen van mijn pilates groep was van de partij en moedigde mij aan om toch vooral naar pilates te blijven komen want al dat schrijf- en leeswerk is niet goed voor een mens. Zij weten dat ik met behoorlijke weerzin naar de sportschool kom en zij slepen me er iedere week weer door heen.

Vrouwen die met elkaar een boekenclub vormen kwamen naar de signeersessie en ik denk dat het een fijn boek is om in een groep te lezen. Wat herken je erin? Wat niet? Wat betekent oud voor jou is een vraag om met elkaar het gesprek aan te gaan en je te laten zien.

Een van de mooiste reacties vond ik dat een jonge lezeres vertelde dat ze nu minder bang voor het ouder worden is. Dat beschouw ik als een groot compliment.

Deze week ook weer verschillende bijeenkomsten rondom mijn boek. Dinsdag televisie opname voor Jacobine Geel, Donderdag publiek interview door Anita Witzier met een zaal vol zestigers en vrijdag de opening van Naked The Hague. Ik weet niet of ik het allemaal voor elkaar krijg. Kreeg net alweer een radio verzoek binnen.

Eerst maar eens stofzuigen en het huis opruimen en straks mag ik naar mijn masseuse. Heerlijk liggen in de warmte en haar zachte doch stevige handen over mijn lichaam laten gaan, mijn voeten laten aanraken en als laatste mijn arme hoofd. Dat gevoel van mijn hoofd in haar handen leggen en dat zij mijn hoofd dan zachtjes beweegt, is zo troostend en steunend. Misschien moet ik in mijn volgend leven ook maar masseuse worden.

Andreas Burnier Elk boek is een gevaar

De Balie 18 september 2022

Gisteren werd in De Balie in Amsterdam dit juweel gepresenteerd. Ronit Palache stelde een bloemlezing samen van tal van niet eerder gepubliceerde teksten ter ere van de sterfdag van Andreas Burnier, twintig jaar geleden.

Zo fijn dat haar werk en persoon weer in de aandacht staan. Zij is een van mijn oermoeders zoals ik mijn rolmodellen noem. Het eerste hoofdstuk van Wie ben ik als niemand kijkt is aan mijn oermoeders gewijt omdat ik het belangrijk vind mensen te eren door wie we geworden zijn, wie we nu zijn. Niet alleen mensen vormen ons, maar zeker ook boeken. In die zin is de titel Elk boek is een gevaar zo raak. Nou ja ieder boek is overdreven maar ik ben wel degelijk gevormd door een aantal boeken die mijn ziel aanraakten en het werk van Andreas Burnier valt daar absoluut onder.

Het was een heerlijke avond met boeiende lezingen en stukjes film als een eerbetoon aan een erudiet, warm mens met een veelzijdig oeuvre. Zij was hoogleraar criminologie, romanschrijfster, essayist en schreef gedichten. Ze hield zich bezig met de relatie wetenschap en spiritualiteit en jaagde verschillende maatschappelijke debatten aan zoals rond abortus en euthanasie.

Ik ga niet alle lezingen langs. Het was een propvolle avond waardoor vele kanten van haar werk en persoonlijkheid werden belicht. Het verhaal van haar broer raakte me met anekdotes uit hun jeugd maar vooral door de gevoelde liefde voor zijn zusje. Ronith Palache die de avond opende en de moed van Andreas toonde. Maar Daniel van Mourik de geliefde van Andreas vertelde over de liefde op haar heel eigen wijze. Erudiet en doorleefd. Het aan elkaar groeien door de ander veel te geven en de mogelijkheid van die ander om te ontvangen. Beter heb ik de liefde niet omschreven gezien.

En dan als laatste Splinter Chabot die het eerste boek van Ronit mocht ontvangen. Wat een begenadigd en lieve spreker, mooi open mens, die zich ook geinspireerd voelt, door Andreas Burnier. Ik vermoed dat ze glimlachend deze avond heeft bijgewoond en zag dat het goed was. Zou ze Splinter uitgenodigd hebben voor haar Platoclub?

Publiek interview bij boekhandel Lovink Lochem

fotograaf Pete Pronk Lovink 15 september 2022

Vriend Pete en ik togen gistermiddag met de auto naar Lochem. Dat is een onvoorstelbare luxe want als ik met het openbaar vervoer had gemoeten dan was ik wel even onderweg. Pete was zo lief om voor chauffeur te spelen. Ik ontving hem thuis met een lunch en daarna gingen we op weg. Altijd heerlijk om samen met hem te zijn. We hadden elkaar twee weken niet gezien dus buitelden de verhalen over elkaar. Niet slim om zo enthousiast met elkaar te praten want we misten net een afslag waardoor we 15 kilometers moesten omrijden.

Maar goed we kwamen rond vijf uur aan in Lochem. Eerst een eettentje uitgekozen waar we even op adem konden komen en een eenvoudige maaltijd gegeten met veel water en thee en een glas wijn want ja ik moest nog optreden.

Tegen 19.30 slenterden we naar de boekwinkel en zoals u op de foto kunt zien, een echte boekhandel, bom- maar dan ook werkelijk bomvol boeken. Veel originele titels van kwaliteits literatuur stonden op de tafels en in de kasten. Heerlijk. Eke Mannink die me interviewde die avond, zei bij onze ontmoeting, he daar is Liesbeth. Ze had sterk geval dat ze me goed kende omdat ze mijn drie laatste boeken net achter elkaar had gelezen. De mensen stroomden binnen en we konden nog voor 20.00 beginnen omdat iedereen er was. De jongste was 16 en de oudste ergens in de 80.

Er ontstond al snel een goede sfeer en prettige energie. We spraken over inspiratie, voorbeelden, generaties, jeugd, cosmetische industrie, schoonheid, mannelijkheid en vrouwelijkheid en dan vergeet ik vast nog wat onderwerpen. De invalshoek van de avond was Als ik in de spiegel kijk, wie kijken er dan met me mee? Deze vraag was al van te voren in de boekwinkel gaan leven en een aantal klanten hadden deze vraag ook echt beantwoord. Met name het antwoord van een 16 jarige jongen vond ik sterk en ontroerend. Hij was zich duidelijk bewust van verwachtingen van anderen.

Het was een mooie, inspirerende avond die we afsloten met een overnachting in een B&B, betaalt door vrienden van Lovink, waarvoor grote dank.

Van dik, lelijk en afgeleefd naar gewelfd, krachtig en levensprachtig

Catharine Keyl schreef in de Telegraaf een column die ze Afgeleefd noemt en waarin een onderzoek uit 2008 aanhaalt met aanvulzinnen. In dit geval, het lichaam van een oudere vrouw is ….. en dan moest men daar een woord invullen. Dik, lelijk en afgeleefd waren inderdaad de drie meest gebruikte woorden om de zin af te maken. Het is duidelijk dat als mensen de woorden oudere vrouw horen ze een heel oude vrouw voor zich zien met deze negatieve betekenissen. Stereotype beelden krijg je niet zomaar uit de hoofden van mensen. Hoe krijgen we een breder, genuanceerder beeld over oudere vrouwen? Ik denk dat de tijd nu rijp is nu zoveel vrouwen van zestig en ouder nog zo vitaal en levenslustig zijn.

Op 29 oktober is er een bijeenkomst in Maarssen waar mensen tussen de zestig en zeventig kunnen spreken over deze levensfase. KBO-PCOB wil een platform ontwikkelen rondom vier thema’s.

Tijd: meer geschiedenis en minder toekomst

Relaties heel belangrijk in alle levensfasen maar zeker ook in deze levensfase

Gezondheid

Omgeving, milieu, waarden in de samenleving, klimaat en natuur

De middag begint met een publiekelijk interview door Anita Witzier die mij interviewt over Wie ben ik als niemand kijkt? Daarna praten mensen in kleinere groepjes en worden er ook lekkere hapjes/eten geserveerd.

Ik hoop dat u massaal mee wilt denken over deze onderwerpen.

De column van Cathaerine Keyl Afgeleefd postte ik op Facebook en Linkedin en ik kreeg direct een hele inspirerende reactie van een lezeres en zij schreef: “Ik zou ervan maken: gewelfd, krachtig en levensprachtig”. Het laatste woord leerde ze van een Surinaamse kennis als alternatief voor uitgebaard. Geweldig!

Susan Smit interviewt mij in de Happinez

Happinez september 2022

In het nieuwe septembernummer van de Happinez interviewt Susan Smit mij over Wie ben ik als niemand kijkt. Met name het begrip nataliteit, opnieuw geboren worden van Hannah Arendt staat centraal. Het is een concept waar ik van blij van word en waar ik iets aan heb. Het geeft me ruimte en me daagt me uit om me opnieuw te verhouden tot alles wat zich aandient. Iedere dag opnieuw. Niet vanuit gisteren, niet vanuit eerdere ervaringen, maar open proberen te blijven. Hoe lastig dat ook is, maar mens wat geeft dat een mogelijkheden.

We zijn gewend om onszelf vast te zetten met uitspraken als: Ik ben een vrouw, ik ben een lastig iemand, ik kan goed roeien of vul zelf maar aan. Ik ben beperkt door de klasse waarin ik ben geboren, de tijd, de plaats en die bepalen me, denken we. Ik ben een product van mijn genen, van mijn opvoeding. Allemaal waar als je die verhalen gelooft.

De verhalen waarin we leven, vormen onze identiteit. Taal benoemt maar taal sluit ook uit. Als ik zeg ik ben een vrouw dan zeg ik daarmee impliciet ik ben geen man. Maar als ik probeer te zeggen wat een vrouw is dan kan ik alleen maar stotteren en loop ik er tegen aan dat het woord op zichzelf weinig zegt. Alle woorden zijn woorden die naar elkaar verwijzen en met een ander woord een paar vormen. Denk aan oud-jong, arm-rijk, vrouw-man, hoog-laag, dik-dun. Woorden zijn relationeel ten opzichte van elkaar, zo kunnen we het ook zeggen.

Nu is het wonderlijke dat al die uitspraken die we over onszelf doen, een werkelijkheidsgehalte krijgen. Als ik maar vaak genoeg tegen mezelf zeg dat ik stom ben, dan ervaar ik dat op een gegeven moment echt. Ik voel me stom.

Naarmate de leeftijd vordert en we sommige dingen duizenden keren tegen onszelf hebben gezegd, dan zeggen we, vaak zonder blikken of blozen, zo ben ik. Maar we zouden beter kunnen zeggen “zo was ik”.

Want je bent uiteraard zo helemaal niet. Je kunt iedere dag opnieuw beginnen en dat is precies van Hannah Arendt ons leert. Laat dat eens echt tot je doordringen. Wat een ruimte ontstaat er dan, wat een mogelijkheden.

Libris non fictie best verkochte boek

fotograaf Annet Bruinsma in Boekhandel Broese Utrecht

Gisteren kreeg ik een appje van mijn vriendin Annet. Zij was in de mooie grote boekwinkel Broese in Utrecht en maakte deze foto. Zoals de meesten van jullie weten, heb ik het grootste deel van mijn leven in Utrecht gewoond. Utrecht heeft altijd mooie boekwinkels gehad zoals Bijleveld, Broese en Savannah Bay. Mijn boek als best verkochte non fictie boek in mijn vertrouwde boekwinkel waar ik zo vaak ben geweest en vele fijne uurtjes heb doorgebracht met boeken kiezen en stukjes lezen, ontroert me en maakt me blij.

Ik ging naar de boekwinkel als ik gelukkig was en ik ging naar de winkel als ik ongelukkig was en altijd kwam ik beter uit de winkel dan dat ik erin ging. Andere vrouwen hebben dat misschien met kleding kopen maar ik heb het met boeken. De geur ervan, de intrigerende omslagen en titels, ik wil ze aanraken en stukjes lezen. In ieder dorp, in iedere stad waar ik kom, even naar de boekwinkel. Ik leer me de laatste tijd iets meer te beheersen want anders staat mijn hele huis vol boeken en ik hou ook erg van ruimte om me heen.

Zo lief dat mensen me foto’s sturen van de boekwinkel in hun plaats waar mijn boek in de etalage ligt en in de top tien staat van de nonfictie boeken. Ik die zoveel jaren geleefd heb in boeken, waar ik troost vond, kennis, nieuwe werelden, herkenning, nieuwe mogelijkheden en sferen die me goed deden, geniet enorm van de ontvangst van mijn boek.

Libris best verkochte nonfictie boeken

Ik lees dat mannen en vrouwen met elkaar in gesprek gaan. Mijn boek wordt cadeau gegeven aan vrouwen die een kroonjaar meemaken, moeders geven het boek door aan hun dochters, dochters kopen het voor hun moeder. De spiraalvormige manier van denken over generaties is gespreksstof tussen generaties. Heel fijn dat jullie me dat laten weten. Wat me niet lukt is op al jullie verzoeken in te gaan. Waar ik wel ja tegen heb gezegd, kun je vinden in de agenda bovenin mijn website. De eerstvolgende avond is in Lochem op 15 september. Daar gaan we het hebben over waarneming. Wie kijkt er met ons mee als we in de spiegel kijken.

Lichaam en identiteit

foto Barend Boot

Hier sta ik een beetje mijn blijdschap uit te drukken met mijn nieuwe boek. Je ziet aan mijn glimlach en mijn ogen, de draai van mijn heup en voet dat ik blij ben. Ongepolijst, zonder make up, zie je mijn armen en benen en gezicht. De vorm van mijn lichaam is ook goed te zien. Zie je nu aan deze foto, aan dit lichaam, wie ik ben?

Identiteit is volgens het psychologisch woordenboek van Reber ‘een gevoel van eenheid en consistentie, ongeacht tijd en plaats, ongeveer dezelfde te zijn”. Dit vind ik een heel problematische definitie. Om te beginnen door het begin van de definitie ‘een gevoel van eenheid en consistentie…………”

Ik beleef mezelf als een vat vol tegenstrijdigheden. Er wonen velen vormen in mij, zoals een monnik, een betweter, een danser, een intellectueel, een grootmoeder en een dochter, een vrouw, een yogi, een vriendin, buurvrouw, schrijver, denker, tuinmens en nog veel meer. Deze strijden met elkaar om aan bod te komen, in mij, met hetzelfde lichaam. Ik vind het een hele klus om dit koor met een stem te laten zingen. Ik vermoed dat juist mijn lichaam die centrale rol heeft want daarmee wordt aan al die verschillende facetten vorm gegeven. Het blijft een mysterie hoe regelmatig ik me toch een in verscheidenheid voel.

Het tweede deel van de definitie ‘ongeacht tijd en plaats’ vind ik misschien nog wel problematiser want ben ik dezelfde dan toen ik tien, twintig of veertig jaar was. Nee dat ben ik niet. Is mijn lichaam hetzelfde? Nee ook al niet, want al mijn cellen vernieuwen zich, mijn huid verandert, mijn haar heeft allerlei kleuren gehad en is nu grijs. Ik ben geopereerd, er zijn organen uit me gehaald, waardoor mijn lymfsysteem niet meer zo goed functioneert. Ik heb het grootste deel van mijn leven in een grote stad gewoond, heel druk, altijd oplettend en nu woon ik in een rustig stadje aan het water.

Tijd en plaats waren lange tijd dragers van onze identiteit. De tijd gaf onze identiteit een verticale lijn omdat onze levens leken op die van onze (groot) ouders, we waren de kinderen van…… en ook bleven we vaak generaties lang op dezelfde plek. Dat is nu totaal anders door migratie, het internet en de snelle veranderingen in de maatschappij.

We spelen allerlei rollen met een lichaam en laten sommige rollen toe tot wie we denken te zijn. Andere mensen kennen ons eigenschappen en rollen toe en sommigen daarvan nemen we over. Wij zijn per definitie mensen in ontwikkeling, mensen in verandering en onze namen hebben we van anderen gekregen.

Ik moet ineens aan een prachtig gedicht van Neeltje Maria Min denken. Voor wie ik liefheb wil ik heten. Ja laten we liefhebben en zoeken naar wat ons verbindt. Wat ons verbindt is volgens mij onze kwetsbaarheid.

Van ik naar wij is volgens mij de weg. Open je handen en je hart en schenk uit. Je hebt altijd iets te geven.

Lezend op Texel en goede start gewenst

fotograaf Pete Pronk

We hebben een heerlijke week gehad op Texel. Lezend, veel slapen en naar de zee. In ons huisje met een grote tuin erom heen is er altijd wel een plekje in de schaduw om te lezen. Genesis van Jonathan Sacks leidde tot veel gelach en boeiende gesprekken. Wat een briljante geest. Wij mogen dit huisje huren van een vriendin wat wij als een cadeau ervaren. Ook vriend Pete komt hier regelmatig en hij verblijft er nu. Het afgelopen weekend waren we genoegelijk even met ons drietjes.

Vandaag zijn we weer thuis en de vogels en de tuin krijgen als eerste onze aandacht. Het moet hier geregend hebben, want de tuin ziet er best aardig uit, behalve wat blad wat al aan het uitvallen is en een tomatenplant die wel verbrand lijkt, staat de rest er redelijk levend bij. De bloemen wat kleiner door de droogte maar staan toch dapper te bloeien en de lavendel geurt volop. Voor de rest is het een kwestie van de dode bloemen bij de dahlia’s eruit knippen, goed vegen, en de bakken verzorgen.

Het is ook weer heerlijk om thuis te zijn en te genieten van ons heerlijke bed en de ruime badkamer.

Maar september is ook het begin van een nieuw werkjaar en ik moet/mag weer keuzes maken op welk verzoek ik wel en op welk verzoek ik niet inga. Een belangrijk criterium is “ga ik ervan zingen” of voelt het als werk, als een verplichting. Vaak is dat snel duidelijk.Ik weet niet precies waarom of waardoor maar soms blijft een verzoek haken en aarzel ik een paar dagen. Zit er druk op het verzoek? Voel ik me verplicht? Wil ik graag aan de verwachting van anderen voldoen? Dat laatste kan ik wel vergeten, want dat is ondoenlijk met deze aantallen.

Wel verheug ik me op contact en gesprekken met lezers. Zo grappig wat mensen er allemaal in en uithalen. Door welke paragrafen zij zich gezien voelen of taal hebben gekregen voor emoties die in hen zelf dwarrelen. Of waar ze zich boos over hebben gemaakt en dat zij het totaal anders hebben ervaren. En er zijn altijd lezers die me wijzen op type of taalfouten waarvoor hartelijke dank.

Maar ik hoop vooral op wederzijdse ontmoetingen, echte gesprekken en nieuwe inzichten. Goede september start gewenst aan iedereen.

Uitwaaien en tot rust komen in Texel en de bestsellerslijst

fotograaf Barend Boot

Lieve mensen

Na al die duizenden complimenten, reacties, vragen en verzoeken, gingen we deze week naar Texel. Eerlijk gezegd, hadden we ons huisje al een half jaar geleden geboekt, maar wat kwam dat nu goed uit om de stilte van het eiland te ervaren en onze wereld weer even heel klein te maken. En wat een geluk met het zonnige weer en hier meestal toch met een windje waardoor het in de tuin van het huisje in de schaduw goed toeven is.

Ja wonderlijk dat zelfs in het hoofdseizoen, vertrekkend van Den Helder op een bomvolle boot, het zo rustig is op Texel. Uiteraard vermijden we de drukte, dat is zeker waar, maar al lopend komen we nauwelijks mensen tegen. Op deze foto zie je mij een beetje uitgeput, ongeveer op de helft van een lange wandeling. We begonnen in het duingebied waar het al snel erg warm werd. We kwamen geen mens tegen. Nergens beschutting, geen schaduw liepen we langs dichte braamstruiken en meestal op zandgrond. Dat viel een beetje tegen. Ik dacht dat ik een goede conditie had maar deze tocht viel me zwaar.

Maar de beloning is groot als we de laatste duin over gaan en oog in oog staan met de Slufter.

Deze week hebben we geen foto van de Slufter gemaakt en deze foto is uit 2020 maar geeft wel goed de schoonheid weer.

Onwaarschijnlijk ruim en groots en van een adem benemende schoonheid en ook hier slechts enkele mensen.

De terugtocht lopen we langs de zee. Heerlijk mijn schoenen uit en op blote voeten. Uitkijkend voor scherpe randjes van schelpen of stukjes hout en een enkele kwal. Het zeewater helpt om de warmte weg te krijgen. De vermoeidheid trekt weg en mijn hoofd wordt steeds leger. En ook hier langs de zee bijna geen mensen. Pas als we bij paal 28 komen zien we een kluitje mensen.

Moe en voldaan komen we aan in ons huisje en maken een heerlijke lauwwarme salade van verschillende groenten. Daarna even op mijn mail kijken en daar tref ik een berichtje van mijn uitgever aan. Je boek komt deze week binnen op de bestsellerslijst, schreef hij.

In stomme verbazing kijk ik naar het scherm. Mijn boek was de bestsellerslijst binnengekomen in week 34 op plaats 4. Adem in, ontvang en adem uit, laat los.

En opnieuw Boek van de Maand

Naast dat mijn boek Wie ben ik als niemand kijkt, boek van de maand is bij Psychologie Magazine, is het non fictie boek van de maand bij Savannah Bay in Utrecht. Het leuke is dat andere mensen me hierop wijzen, waarvoor grote dank. Er gebeurt zoveel op dit moment met het boek en haar ontvangst dat ik het amper bij kan houden en dan is het heerlijk om zo’n foto als bovenstaande te mogen ontvangen.

De verzoeken om ergens aan mee te werken, geinterviewd te worden of een podcast in te spreken zijn te talrijk om overal ja op te zeggen. Wel verheug ik me op de komende maanden om twee keer per maand ergens een lezing te geven of publiekelijk geinterviewd te worden om daarna met de zaal in gesprek te gaan. Kijk voor data in de agenda. Ik probeer die zo actueel mogelijk te houden.

Diep dankbaar ben ik voor de prachtige woorden van herkenning die ik van vele mensen mocht ontvangen. De waardering en complimenten komen echt bij me binnen en worden met open armen ontvangen. Toen ik jonger was, vond ik complimenten krijgen heel lastig. Ik draaide dan een beetje weg en mompelde wat en praten er snel overheen of ik zei dat het niets voorstelde. Maar ik heb me ook op dit vlak ontwikkeld en probeer in alle openheid een compliment echt te horen en te ontvangen. De afgelopen week was wat complimenten ontvangen een masterclass!

Ik ben nu even op Texel om te slapen, te rusten, langs het strand te wandelen, patat te eten en samen te zijn met Barend om vanaf volgende week weer verder te gaan met schrijven en andere activiteiten. Het leven kunnen ontvangen in plaats van grijpen is een heerlijke manier van leven en op dit moment lukt dat wonderwel.