Is de male gaze nog steeds dominant voor het zelfbeeld van meisjes?

Twee meisjes die samen aan het werk zijn, dat is wat de foto mij lijkt te zeggen. Het ziet er ontspannen uit. Waarschijnlijk zijn ze samen aan de slag met een opdracht voor hun studie. Wat hebben vrouwen en meisjes hun onderwijsachterstand snel ingehaald. Herinner je dat de eerste vrouw in Nederland aan de hogere burgerschool pas in 1870 werd toegelaten en in 1919 actief kiesrecht voor vrouwen?

Het vrouwbeeld is de afgelopen eeuw steeds meer ingekleurd met allerlei beroepen en mogelijkheden. We dachten tijdens de twee feministische golf dat economische zelfstandigheid en autonomie genoeg waren om onze rol als vrouw op een prettige manier in te vullen. Maar kijk wat er nu met onze meisjes aan de hand is.

Het aantal meisjes dat hoger onderwijs succesvol afrond is enorm gestegen. Er studeren nu meer meisjes dan jongens en aan de andere kant, zie ik allerlei meisjes die een ingewikkelde relatie met hun lichaam hebben. Heeft het een met het ander te maken?

Een van de grote verschillen tussen nu en de jaren zestig, zeventig van de vorige eeuw is het internet. We zijn meer in de wereld van de beelden in plaats van de zintuigelijke wereld van het lichaam gaan leven. In de digitale wereld kunnen we ons lichaam volledig manipuleren en veranderen. We kunnen ons voordoen als iemand van de andere sekse, we kunnen spelen met leeftijd en rol op het internet. Reclame en cosmetische industrie spelen handig in op de maakbaarheid van het lichaam en tonen plaatjes van perfectie.

Nu voor meisjes de wereld open lijkt te liggen en alles mogelijk lijkt om te worden wie je wilt, krijgt lichamelijkheid en seksualiteit, iets heel ingewikkelds, want in de digitale wereld menstrueer je niet en wordt je niet overvallen door heftige gevoelens. Of was dat altijd al zo dat lichamelijkheid en seksualiteit voor meisjes complex was? In mijn tijd ging het om het manoeuvreren tussen slet en trut en dat was niet eenvoudig. Is de male gaze nog steeds dominant in het zelfbeeld van meisjes?

Wie is de Ander aan wie zij zich spiegelen?

Het lichaam wil samen zijn en zonder angst leven

Ik lees alle boeken die recent verschenen zijn over het lichaam. Altijd gespitst om iets nieuws te leren, een ander inzicht aangereikt te krijgen of recente onderzoeken te lezen over het lichaam in het bijzonder het lichaam van vrouwen.

Laten we beginnen met de titel Ieder een lichaam, over verzet, verlangen en vrijheid. Ik weet hoe lastig het kiezen van een titel vaak is en dat het altijd aantrekkelijk moet zijn, zodat een potentiele lezer er naar grijpt en niet hoeft te verwijzen naar de inhoud maar wat bedoelt Laing met Ieder een lichaam? Zelf schrijft ze als een soort voorwoord: “Dit boek gaat over lichamen in gevaar en lichamen als aanjager van verandering”.

Lichamen in gevaar doet me denken aan seksueel geweld, aan mishandeling, aan racisme en discriminatie, aan ziekte en pijn en doodsnood en daar schrijft Laing ook zeker over. Ze wijst op het werk van Louise Hay de koningin van het positief denken die beweerde zichzelf van baarmoederhalskanker te hebben genezen. Ook de strijd van Susan Sontag tegen haar kanker komt voorbij. Pijnlijke, herkenbare delen van onmacht en angst. Maar het meest bijzondere trof me toch ervaringen van meedoen aan een demonstratie die Olivia Laing beschrijft als een zwerm worden.

Op pagina 218: ” Ik voel mijn schooltijd nog altijd in mijn lijf, elke spier verkrampt en aangespannen, me bij voorbaat schrap zettend tegen de onthulling van mijn zogenaamde gezinssituatie, nog afgezien van mijn eigen gevoel niet in mijn genderhokje te passen: beslist geen meisje, maar iets ertussenin dat nog geen naam had. Maar wat me ook is bijgebleven, is hoe het voelde, al die demonstrerende lijven op Westminster Bridge”.

Ja dat is herkenbaar, het gevoel van in een demonstratie meelopen, en die gemeenschappelijkheid en warmte te voelen. En ook wat Laing beschrijft over haar schooltijd als kind van lesbische ouders en niet in het aangeboden model van vrouw zijn passen, voel ik in mijn lijf. Mijn ouders waren weliswaar hetero maar Laing laat me als het ware weer voelen waar de pijn in mijn lichaam zit van buitengesloten zijn. Zij reikt het werk van Wilhelm Reich aan en gebruikt het woord lichaamspantser. Bewaar je tranen maar voor later, was een van de gevleugelde uitspraken van mijn moeder, dan zal je ze nog hard genoeg nodig hebben.

Meedoen aan een demonstratie, je individuele lichaam afleggen en te versmelten met een woest, golvend collectief van lijven, zoals Laing het zo beeldend beschrijft, is in deze tijd van tijdhonger heel aantrekkelijk. Zonder angst ons lichaam bewonen, laten we proberen die droom te leven.

Ik mijmerde nog wat over de titel en ineens zag ik het Iedereen Lichaam. Uiteraard, we zijn ons lichaam. Dank Olivia Laing voor je doorvoelde boek.

Vandaag word ik 68 jaar en ik ben verrast hoe vreugdevol de ouderdom is

1956 vader, moeder, Liesbeth op en Theo in de wagen

Vandaag word ik jarig. Ik ben op 10 januari 1954 om 18.55 uur geboren in de Utrechtse wijk Sterrenwijk in het huis van mijn grootouders waar mijn ouders inwoonden. Ook toen was er woningnood. Geboren in een veel te klein huis voor zoveel mensen. Ik werd in de wereld geworpen in de sfeer van de Koude Oorlog, de Wederopbouw en armoede. Niet klagen maar dragen en hard werken om het land weer op te bouwen.

Voor mijn vader en moeder was ik een prinsesje. Alles wat ik aanhad was zelfgemaakt. Ik lag onder geborduurde lakentjes en droeg wollen gebreide vestjes en truitjes. Mijn moeder was heel goed met baby’s en mijn vader stond er waarschijnlijk een beetje verloren bij. Die kortdurende periode van aanbeden zijn, vormt een belangrijke basis in mijn leven. Na anderhalf jaar was het uit met de pret, ik kreeg er een broertje bij en zoals ik al zei mijn moeder was goed met baby’s en in de loop van enkele jaren kwamen er nog drie broertjes bij.

Ik heb jaren gedacht dat ik geadopteerd was. Zo rond mijn tiende had ik de euvele moed om het eindelijk aan mijn moeder te vragen. Ik vroeg het eigenlijk niet maar zei zoiets als “je kunt het me nu wel vertellen hoor dat ik geadopteerd ben”. Mijn moeder keek me in stomme verwondering aan en zei wat ben je toch een raar kind. Ze pakte haar trouwboekje en liet zien dat ik daar ingeschreven stond. Ik geloofde haar niet en zweeg.

Jarenlang heb ik me verloren in de wereld gevoeld en pas zo rond mijn 37ste werd het wat beter. Ik kreeg een lieve vriendin en op een of andere manier kwam er iets van rust, van contact, waardoor ik wat in de wereld kwam. Ondertussen had ik twee kinderen, mijn schoolachterstand ingehaald en werkte ik en heel langzaam werd mijn leven lichter.

Ik heb nooit begrepen waarom de jeugd tijd zo wordt verheerlijkt en de ouderdom met angst en beven tegemoet wordt gezien. Mijn ervaring is eerder andersom. De rust en innerlijke basis van de ouderdom is een zegen. Ik hoef niet meer zoveel, trek me niet zoveel aan van meningen van anderen, ben nog volop aan het groeien en leer ieder dag. Voel me geliefd en gewaardeerd en onderdeel van de natuur, van de wereld en wil graag mijn steentje bijdragen.

Zou graag een groot feest geven en dansen en klinken op ons absurde leven maar doe het dit jaar maar op deze manier. Ik maak een diepe buiging en dank jullie. Dank aan ieder mens die met me meeleeft, die mijn verhaal wil horen, die mij vriendschap, mededogen en liefde schenkt. Ik proost op een liefdevol jaar samen.

Dromen en boekenbomen

We zijn weer op Texel. Tijd om te rusten en te reflecteren met oud en nieuw. We slapen hier lang en vol dromen. Wonderlijke dromen, echt anders dan anders. Ik werd onder andere gearresteerd door de Chinese overheid. Een tanige, kleine Chinese man hield me aan. Het was in een drukke straat en ik maakte een hoop misbaar zodat andere mensen zagen wat er gebeurde. Kijk naar me, zei ik, ik word zomaar meegenomen, gearresteerd. Sommige mensen pakten hun telefoon en maakten foto’s. Dat stelde me een beetje gerust. Het was in ieder geval gezien.

Even later alleen met de man kreeg ik een bord eten. Eten dat me onbekend was maar ik dacht dat er in ieder geval vlees bij zat. Ik nam voorzichtig een hap. Na een poosje, de man had nog geen woord gezegd, had hij ook een vork in zijn hand, keek me aan en prikte een stukje vlees aan zijn vork.

Heb je honger, vroeg ik. Hij antwoordde niet maar keek me alleen aan. Het is goed hoor, zei ik en zwijgend aten we verder. Toen kwam er aan de andere kant een wat dikkere, Chinese man en ook hij prikte een vorkje mee. Ik vond het wel wat veel, maar ach hij had vast ook honger. Dus ik liet ook hem mee eten.

Wonderlijke droom, ik had niet eerder zoiets gedroomd. Kan er ook geen betekenis aan hechten.

Daarna droomde ik twee nachten achter elkaar dat mijn rechter arm zwart geblakerd was. Verbrand. Het deed geen zeer. Ik keek er met verbazing naar.

Wat willen die dromen me vertellen? Wat zie ik over het hoofd en wil wel gezien worden? Ik ben niet zo van de wensen, zelfs niet met oud en nieuw maar mijn dromen zou ik wel willen leren verstaan. En dromen doe ik ook door te lezen. Het afgelopen jaar 91 boeken waarvan een flink aantal me verrijkt hebben. Ja voor mij is lezen zeker een manier om bij delen van mij te komen die zich niet zomaar laten zien maar liggen te wachten om gelezen te worden.

Gelukkig nieuwjaar met veel nieuwe inzichten over jezelf op welke manier dan ook.

Verdwaald met de kerst en toch vol vertrouwen

We gingen Tweede Kerstdag wandelen langs de rivier en vonden dit hondje. Geen mens in velden of wegen te zien. Het hondje stond rustig en liep wat heen en weer. We keken of we een penning zagen, maar niets te zien. Aangebeld bij het grote huis en de mevrouw deed open. Ik wist dat ze zelf honden had en vroeg of zij het hondje kende. Nee ik ken alle honden, zei ze, maar deze heb ik nog nooit gezien.

Goede raad was duur. We hadden het koud en Barend nam het hondje in zijn armen. We draaiden om naar huis. Het hondje was lief en gewillig en keek volkomen argeloos uit zijn ogen. Het liet zich makkelijk dragen en gaf geen enkel geluid. Thuis snuffelde het beestje rustig rond en ging zitten op een schapenvachtje en keek ons trouwhartig aan.

Maar wat te doen? Amivedi gebeld, kreeg ik ene Berlinda aan de telefoon. We moesten zelf het hondje aanmelden op de website. Website opgezocht maar we bleven steken bij de vraag Wat is dit voor hond?????? Geen idee een soort mini poedel maar die naam kwam niet voor in de lijst. Ik probeerde die aanmeldingslijst in te vullen op mijn computer en Barend pakte zijn computer erbij om hondenrassen op te zoeken. Uiteindelijk besloten we dat het een smous was. Alleen de kleur klopte niet maar dat leek ons een kleinigheid. Foto van de hond gemaakt en melding gemaakt. Toen zagen we dat we de dierenambulance konden bellen. Barend belde en kreeg Piet aan de telefoon. Piet had net samen met zijn vrouw Ans een Torenvalk uit een heg gehaald en ze waren toevallig in de buurt.

Een prachtige dierenambulance stopte voor de deur. Een vrolijke man stapte uit en nam het hondje mee. Zij konden de chip lezen als het beestje tenminste gechipt was…….En ineens was het weer, anderhalf uur later, stil in huis.

Die avond belde Piet. Het hondje was gechipt en met een laser konden ze lezen wie de eigenaren waren. Het kleine hondje had best een eind lopen dwalen. Een ouder echtpaar was dolblij dat ze het hondje weer in hun armen konden sluiten.

Ik ben geen hondenmens maar het diertje ontroerde me tot op het bot. Zelden een mens of een dier zo open en vol vertrouwen zien kijken. Zonder onrust en zonder een kick te geven zich durven overgeven aan ons en aan het moment. Zonder dat ze wist waar ze was en of het ooit nog goed kwam. Ik heb mijn leermeester gevonden!

Gezegend kerstfeest en blijf je verlangen trouw

Deze kerststal hebben we een paar jaar geleden gekocht in de abdijwinkel van Egmond. Ik was al een poosje op zoek naar een stalletje. Niet te groot en de gezichtjes moesten me vriendelijk aanspreken. Vriend Pete en ik togen naar Egmond op zoek naar een kerststal en ik had geen idee wat me te wachten stond. Ik hoopte dat ze er een hadden.

Bij binnenkomst begon ik zowat te hyperventileren. Een hele wand aan de rechterkant van de winkel stond stampend vol kerststallen. Een golf van geluk sloeg door me heen en ik gilde naar Pete oooooohhhhhhhh en wat geweldig. Zo blij als een kind in een snoepwinkel, zeg maar. Hij stond me behoorlijk verbaasd en geamuseerd aan te kijken.

Het duurde wel even voordat ik mijn keus had gemaakt. Het mocht nu ook weer niet te duur zijn en niet te groot. Ik hield verschillende beeldjes in mijn hand, keek naar de prijs, keurde de stal en uiteindelijk koos ik en werd het de stal van de foto.

De winkel werd gedraaid voor vrijwilligers. Het duurde een eeuwigheid voordat alles, beeldje voor beeldje ingepakt was en ik had betaald. Dolgelukkig verliet ik de winkel.

Nu het opnieuw bijna kerst is, vraag ik me af waarom ik er eigenlijk zo blij van werd. Ik vermoed omdat ik gehoor had gegeven aan een oud verlangen. Opgenomen te worden, deel uit maken van een traditie. Ondanks alle leed, ondanks alle ellende, toch tegen alle ratio in, de hoop, het verlangen koesteren dat alles er al is. En het in ons wacht in om werkelijkheid te worden.

Het mooiste overkomt je.

Loodgrijze dag of hoe belangrijk is vriendschap?

Denekamp december 2021

Het zijn sombere dagen voor kerst. Loodgrijze luchten met miezerige regen en een nieuwe lockdown. Ik lees Mijn lievelingen, brieven van Clarice Lispector en het boek van Juli Zeh Onder Buren een roman over deze corona periode.

Dezer dagen ben ik weer met mijn jongere vriendinnen F. en L. in een vakantiehuisje in Denekamp. Een huis met heel veel moderne techniek waardoor een lamp aandoen iets heel ingewikkelds wordt. De verwarming en ventilatie gaan volkomen automatisch. Het is wel stil hier, heel stil dus slapen gaat hier prima.

Een paar keer per jaar gaan we met elkaar naar een huisje in een rustige omgeving om bij te tanken. Uitrusten van het drukke universitaire leven en ons te laven aan elkaar. Echt vertellen hoe het met ons gaat. Waar we mee zitten, wat ons dwars zit en wat ons energie geeft. Het wonderlijke van contact maken. Wat is dat eigenlijk contact? Is contact een gevoel van nabijheid, van ongeveer hetzelfde te zijn? Of heeft contact te maken met openstellen van de een en van de ander? Waarom word je tot een ander mens aangetrokken en wil je de andere mens het liefst negeren? Dat soort gesprekken voeren we.

En het niets hoeven tijdens deze mini vakanties! Samen zijn op een volkomen vanzelfsprekende manier. Een van ons staat op en roept waar hebben jullie zin in? Zal ik koffie zetten of soep opwarmen? Op een ander moment ruimt iemand de vaatwasser in, gaan we om de beurt onder de douche, zonder een wanklank, zonder een keer elkaar in de weg te lopen maar altijd met zorg en aandacht voor elkaar. En dan heb ik jullie nog niet eens het verhaal van F. vertelt die een doorzettingsvermogen heeft, echt ongelofelijk. Een half uur lang heeft ze zich in allerlei bochten gewrongen, haar spierkracht en creativiteit gebruikt, er kwamen messen en schoenen bij te pas, om een onwillige kurk uit een fles te krijgen, omdat ik graag rood wilde. Opgeven is voor haar geen optie. En verdomd het lukte haar. Wij applaudisseerden uitbundig. Maar ook L. is een doorzetter en een moedig mens van de buitencategorie. Dierbare vrouwen, geliefde vriendinnen!

In deze loodgrijze dagen is vriendschap me nog dierbaarder dan gewoonlijk. Nu de wereld voor een maand gesloten wordt, is de nabijheid van dierbaren van groot belang. Kijken wat er wel kan, creatief zijn en de rust en moed bewaren, zo hoop ik dat we met elkaar deze periode kunnen beleven.

Beelden van vrouwen

12 december 2021 Utrecht

Deze, wat donkere foto, is gisteren gemaakt tijdens een bijeenkomst van de Vereniging Van Academische Vrouwen.

35 vrouwen hadden de kou en regen getrotseerd en waren blij om in deze donkere dagen elkaar te kunnen ontmoeten. Het jaarthema van de academische vrouwen was Beelden van vrouwen en daar past mijn werk naadloos in. Mijn lezing was al twee keer uitgesteld vanwege corona maar gisteren kon het dan eindelijk doorgaan.

Ik begon met wat hedendaagse beelden van vrouwen te laten zien en vertelde dat we in een spannende en lastige leven waar heel veel veranderingen tegelijk plaatsvinden. Denk aan het klimaat, de pandemie, de groter wordende ongelijkheid, sociale onrust, grote invloed van de technologie en steeds vager worden van betekenissen over mannen en vrouwen, gender en relaties. Dat wij onszelf niet kunnen kennen maar via een beeld waarnemen en dat de digitale ideaalbeelden ons ontevreden maken. Ontevreden door het streven naar perfectie zoals zo makkelijk te realiseren is via techniek maar niet in de zintuigelijke wereld. Met name de veranderende kijk en beleving op relaties bleek een onderwerp te zijn dat de aanwezige vrouwen bezighield. De te hoge eisen die mensen aan elkaar stellen en het snel inwisselen van partners.

Het was even geleden dat ik voor een groep stond en het was fijn om weer fysiek contact te hebben, ook al was dat op afstand met mondkapjes en QR code. Maar het was wel vermoeiend. Het was een lastige ruimte qua akoestiek en het gevoel van overspoeld worden door golven geluid was af en toe heftig. De nabijheid van warme en belangstellende vrouwen maakten veel goed.

Zachtjes verliet ik na mijn lezing de ruimte en stapte buiten in de grijsheid op weg naar mijn moeder. Zij en haar groep waren sinds een dag weer uit quarantaine en we konden haar weer bezoeken. Het verpleeghuis was stil en ik zag haar wezenloos in de gang staan, leunend op haar rollator. Langzaam liep ik op haar toe en zwaaide alvast lichtjes met mijn hand. Met mondkapje op is de herkenning uiteraard nog lastiger. We stonden tegen over elkaar en keken elkaar aan. Langzaam trok er een waas uit haar ogen en ze zei Liesbeth ben jij het? Ik knikte en zei ja. Maar het was zondag dus Henk had er moeten zijn, mijn broer, en Henk was er niet. Het heeft me een uur gekost en heen en weer lopen om haar proberen uit te leggen dat Henk met vakantie was en dat ik daarom was gekomen.

Dodelijk vermoeid ging ik uiteindelijk naar huis. Nu was het volkomen donker op straat en net gingen alle winkels en cafés dicht omdat het vijf uur was. Lawaai, rumoer en dronken mensen in de straten waar blikjes Red Bull werden uitgedeeld. Ik wist op dat moment nog niet dat Max Verstappen wereldkampioen was geworden.

Beelden van vrouwen, bijna robotachtig verbeeld, academische vrouwen gezellig bij elkaar, jonge mensen op straat met blikjes Red Bull en een versteende vrouw leunend op haar rollator, afscheiden werelden, in een wereld.

Ik doe het licht aan en ga soep maken, weg van de beelden.

Zoek de ruimte in je lichaam

Texel november 2021 fotograaf Pete Pronk

Het is stil op Texel. We genieten van het enorme weidse uitzicht. Er is zoveel afwisseling en kleur te zien. Met enige regelmaat schijnt de zon en tovert fantastische regenbogen en engelen trapjes tevoorschijn. De Bijbelse verhalen staan in de wolken geschreven en we voelen onze plek. Helemaal verbonden met alles om ons heen en een stipje in dit imposante decor.

Ik kan hier fantastisch schrijven. Het lijkt alsof ik in een andere bewustzijn laag terecht kom. De woorden stromen eruit en de zinnen rijgen zich moeiteloos aaneen. Schrijf makkelijk 1500 woorden per dag. Mijn manuscript over oudere vrouwen, identiteit en uiterlijk mag nu even rusten, het eerste concept is klaar. Twee mensen mogen het nu lezen. Een vrouw van mijn eigen leeftijd en een man, mijn uitgever. Aan de vrouw vraag ik welke paragrafen haar het meeste aanspreken, wat ze moeilijk of onduidelijk vind. Wie haar rolmodellen zijn omdat ik er zelf maar zo weinig kan bedenken. Vrouwelijke rolmodellen wel te verstaan die ouder zijn dan wij en een goed zinvol leven leiden. Goede voorbeelden helpen ons om uit te reiken naar de toekomst.

Het lijkt net alsof ik op een Waddeneiland een minder groter splitsing ervaar tussen nacht en dag. Vaak heb ik hier wonderlijke dromen. Deze keer tot nu toe niet maar wel die ervaring, het gevoel alsof ik me beweeg tussen slapen en waken, zowel overdag als in de nacht. Ik ben dan meer poëtisch ingesteld, meer gericht op het luisteren. Het bijzondere is ook dat mijn hoofd leger is hier aan zee.

In de hectiek van deze coronatijd en dreigende nieuwe maatregelen met geweld in de straten is deze stilte zo heilzaam. Bang zijn voor het virus, bang voor de toekomst, weinig toekomst zien, maakt ongelukkig. Durf toch te handelen in dit onbekende gebied zonder van de ander een vijand te maken. Dat gun ik iedereen en dat kan ook want in elke stad is een park, in vele dorpen een rivier, op allerlei plekken weilanden en ga wandelen. Zoek de ruimte op en je zult ruimte in je lichaam ervaren. Breng je lichaam tot rust, laat vaste ideeën uit je hoofd waaien en merk op dat je wat zachter en vloeibaarder wordt en daardoor vast op goede ideeën komt hoe we beter met elkaar kunnen samenleven. We hebben maar een wereld, spreek je uit en deel je idee, zonder geweld.

Doen alsof en het dan werkelijkheid laten worden

Intocht sinterklaas 2021

Mijn geliefde kleindochter Isabella gelooft nu de sint weer in het land is, dat hij bestaat. Ze vroeg aan haar vriendinnetje geloof jij nog in Sinterklaas? Ja zei Eva. Ik ook, zei Isabella. Samen genoten ze volop van de intocht afgelopen zaterdag en iedere avond zitten ze trouw om 18.00 in spanning te kijken naar het sinterklaasjournaal.

Ik moest zo hard lachen toen ik haar hoorde maar ze zette me ook aan het denken. Doen alsof…… en het dan werkelijkheid laten worden. Waar had ik daar eerder over gelezen en gehoord? Ging het over de liefde? Dat is toch ook niet echt. Dat bestaat toch niet dat iemand zijn hele leven van je houdt. Of kun je door te doen alsof, in het begin, door de wens te uiten, het verlangen te voelen toch komen tot liefde? Kunnen we de liefde werkelijkheid laten worden door erin te geloven, het te spelen en na een poosje, of na een lange tijd, ineens samen te vallen met ons spel.

We spelen toch in eerste instantie moeder of vader als we een baby krijgen. We doen alsof en voelen ons onhandig in onze nieuwe rol. Maar bij de meeste mensen gebeurt het dat ze zomaar op een dag in het moederschap of vaderschap glijden en dat het niet meer voelt dat ze aan het spelen zijn maar dat het echt is geworden. Niet bij iedereen trouwens want het gevoel van onecht kan ook blijven omdat het op een of andere manier niet past bij wie je denkt te zijn.

We worden geboren als mens, als lichaam en worden aangesproken als jongen of meisje. We spelen dat we een jongen of een meisje zijn en ook hier glij je op een dag in de ervaring dat het zo is, dat je een jongen of een meisje bent. Niet bij iedereen gaat dat zo.

Acht jaar is een transitiejaar waarin spel en echt in elkaar overvloeien. De betovering, de magie van de wereld en jezelf is nog aanwezig maar de ratio klopt aan de deur. Ik hoop dat ze haar magie haar hele leven blijft behouden en dat ze vorm gaat vinden waarin ze zowel rationeel als vol verwondering mag blijven.