Ballenbak voor volwassenen of hoe zorg je voor echt plezier

foto gemaakt door Maartje Bressers plusonline

Plus online plaatste op 30 september 2020 de podcast over Psychologie van het uiterlijk. Het interview is al een half jaar geleden opgenomen tijdens de gezondheidsbeurs afgelopen februari. De podcast is nu te beluisteren via deze link

https://www.plusonline.nl/gezondheid/plus-podcast-de-psychologie-van-het-uiterlijk-met-professor-liesbeth-woertman

Wat me afgelopen dagen sterk bezig heeft gehouden is de opkomst van drie selfie musea in Amsterdam die blijkbaar ook nog erg op elkaar lijken, zo vertelde me een journalist. Ze hebben alledrie een ballenbak waar je eindeloos foto’s van jezelf kunt nemen om die te posten op Insta. Het lijkt me een aardige activiteit voor kinderen en tieners maar er gaan ook volwassenen naartoe die zichzelf fotograferen. De toegang kost 25 euro en dat is meer dan de toegangsprijs voor ieder ander echt museum. Raar toch dat amusementshallen waar mensen selfies kunnen maken musea heten?

Doorgeslagen ijdelheid vroeg de journalist aan mij. Nee, grote innerlijke leegte, zei ik. We amuseren ons kapot schreef Neil Postman al in de jaren tachtig van de vorige eeuw, over de effecten van de media. Hij was een visionair en voorzag dat de commercialisering van de media en haar ontembare aanbod de cultuur aanvalt en tenslotte cultuur wordt. Sterker nog schreef hij in Technopoly “als gevolg daarvan moeten tradities, sociale mores, mythen, beginselen, rituelen en religie vechten voor hun bestaan. Het maakt ze onzichtbaar en daardoor irrelevant”. En toen hij dit schreef ging het alleen nog over de invloed van televisie!

Hoe kunnen we met elkaar dit tij keren? Zelf probeer ik tegen de beeldenstroom momenten van stilte te creeren in mijn leven. Iedere dag opnieuw probeer ik vanuit de stilte naar mijn lichaam te luisteren waar ze behoefte aan heeft en wat er nodig is. Dat kan door even uit het raam te staren en te voelen en tijdens een wandeling door aandachtig en rustig om me heen te kijken. Het zijn schijnbaar kleine handelingen maar zo belangrijk voor mijn welbevinden.

Hoe zorg jij dat je uit de beelden, uit je hoofd in je lichaam komt?

Selfie museum

Foto gemaakt door Pete Pronk

Er belde een journalist met het verzoek om met me te sparren over het selfie museum. Het wat? Het selfie museum. Er waren al twee selfie musea in Amsterdam maar nu is daar een derde bijgekomen, vertelde hij. Hij heeft een dochter van 13 en met haar gaat hij daar deze week naartoe. The Upside Down van Anna Nooshin. Ik had er nog nooit van gehoord. Maar dat is het leuke van zoveel media verzoeken dat journalisten me nieuwe vragen geven en dit is er een van. Een selfie msueum klinkt in mijn oren als een tegenstrijdigheid.

Zoals ik eerder schreef waren vriend Pete en ik vorige week naar museum Voorlinden geweest. Daar zagen we de gezichtsmaskers zoals u op de foto kunt zien. Die maskers intrigeerde me hevig. Beetje eng ook wel. Bijzonder is dat alle gezichten verschillend zijn en allemaal een ander verhaal vertellen. Loop er nog steeds over te broeien waarom deze maskers me zo raken. Kwetsbaarheid? Verval? Eindigheid? Uniciteit?

Het bijzondere van kunst vind ik dat er iets nieuws wordt aangeraakt in mij. Het laat me vaak verwonderen en ik weet nog dat Pete en ik in de tuin liepen bij Voorlinden en al die schoonheid zagen en dat ik zei: “Dit is voor mij de mensheid op zijn best”.

Que marketing knap om een plek waar selfies gemaakt worden een museum te noemen. The Upside Down verwijst naar de installaties waarbij het op de foto lijkt alsof je zweeft. Ik las in het Parool dat er medewerkers klaar staan die je helpen bij het kiezen van de perfecte pose. Het is dus de bedoeling dat je veel selfies maakt en die dan post op Instagram. De omgeving wordt dan gebruikt, net zoals bij veel toeristische plekken, om te laten zien dat je daar geweest bent. Het gaat uiteindelijk om jezelf tentoontestellen.

Echt kijken en stil staan bij wat het kunstwerk met je doet, is er dan niet meer bij. Ik moet het gesprek met de journalist nog voeren maar de woorden dat bij me opkomen over het selfiemuseum zijn: suikerspin, doolhof en ontheemde mensen.

we staan aan de vooravond van een kantelpunt

foto gemaakt door Pete pronk

Mijn vriend Pete en ik zijn naar het museum Voorlinden geweest in Wassenaar. Het was een cadeau van hem aan mij nog voor mijn verjaardag. Er is een kleine vaste collectie waar een paar fascinerende objecten te zien zoals het zwembad en dat deel van het museum wordt Highlights genoemd. Daar is bovenstaande foto ook gemaakt.

Twee andere tentoonstellingen vullen het museum. De ene heet Momentum, het beslissende ogenblik waarop alles in een stroomversnelling raakt. Een kunstenaar is altijd op zoek naar dat moment waarop dat ene bepalende inzicht binnenvalt, waardoor een nieuwe idee ontstaat, zo staat er in het boekje te lezen. De andere tentoonstelling heet Rendez Vous en staat voor ontmoeting in allerlei vormen. Ik ga hier niet alles bespreken maar ik licht er een kunstwerk uit.

Het werk van Oliver Beer waar we allerlei vormen van keramiek zien. Veel vazen staan tegen een wand opgesteld met daarin een microfoon. De kunstenaar wil de makers die vaak anoniem zijn van keramiek een stem geven. Hij vangt de geluiden op uit de potten en vazen en die worden versterkt en weerkaatst. Pete en ik staan gefascineerd te luisteren. Wij denken dat dit kunstwerk gaat over de leegte die een stem krijgt en staan een lange tijd aandachtig stil.

Maar het meest bijzondere vond plaats in het kunstwerk dat op de foto te zien is. In het museum zag ik het als een groot roestig plaatwerk waar je in kunt lopen. Dat deed ik ook en ik bleek het gevoel te krijgen dat je er van binnen eindeloos in rond kon lopen. Pete liep achter me en maakte deze prachtige foto. Verbaasd keken we naar het resultaat omdat er nu een nieuw kunstwerk was ontstaan.

Of was het meest bijzondere dat Pete op de grond lag om de muis te fotograferen die een verhaal vertelde. Een andere bezoeker kwam de zaal in en begon Pete te fotograferen als levend kunstwerk. We staan altijd aan de vooravond van een kantelpunt en ik hoop vurig dat steeds meer mensen kiezen voor vormgeven in plaats van voor nabootsing.

We hebben gelachen en hebben ons gelaafd aan die prachtige tuin om het museum, de verrassende kunstwerken die we zagen maar bovenal hebben we genoten van het kunstwerk van onze vriendschap.

Miluschska maakt haar documentaire over body positivity

Gisterenmorgen een wandeling gemaakt met mijn zoon en kleindochter. Schitterend weer en loerend naar vogels. We staan even stil om in een prachtige sloot de vissen en planten te bewonderen en ineens zegt Isabella kijk een ijsvogel. Met dat ze dat zegt, zie ik alleen nog een beweging dat er iets wegvliegt maar weer heb ik de ijsvogel niet gezien. Echt al twee jaar gaat dat zo tot grote hilariteit van haar.

Gisterenmiddag werd ik opgehaald in een taxi om naar Amsterdam te rijden naar een studio. Rond Miljuschka Witzenhausen wordt een documentaire gemaakt over body positivity. Zij heeft een kookprogramma op RTL en heel veel volgers op sociale media. Zij heeft een dochter van 8 en maakt zich zorgen over haar kind dat opgroeit in deze beeldcultuur. Voor deze documentaire zijn wat expermenten gedaan onder ander het aanbieden van verschillende barbies aan meisjes tussen de 6 en 8. Ik werd erbij gevraagd om duiding te geven over hoe kinderen worden beinvloed door het heersende schoonheidsideaal.

Ik kom aan bij de studio en ontmoet Miljuschka en de camera- en geluidsman en de vrouw van de regie. Het is duidelijk dat we in verschillende werelden leven want ik ken haar niet en zij mij niet. Ik ontmoet een open jonge vrouw die echt geinteresseerd is in wat ik te vertellen heb. Er worden die middag de aflevering 3 en 4 opgenomen en alles loopt op rolletjes.

Vanaf 1 oktober is de vierluik te zien op Videoland.

Keurig word ik weer door de mevrouw van de taxi opgehaald. Ik krijg een flesje water in de auto van de vrouwelijke chauffeur die soepel van Amsterdam naar huis rijdt. Wat een luxe. Ondertussen gaan mijn gedachten door. Heeft het enige zin dat ik mijn vrije zondagmiddag hieraan besteed heb? Heb ik iets positiefs kunnen bijdragen zodat vrouwen die de documentaire zien zich wat bemoedigd voelen?

Ik kijk naar de foto van mijn kleindochter die zondagmorgen terwijl ze in een boom is geklommen, is gemaakt en ik word wat rustiger. Vertrouwen hebben dat dit prachtige kind die ijsvogels ziet en padden streelt haar weg zal vinden samen met heel veel andere kinderen. Misschien helpt het als wij, als volwassenen, ook wat meer om ons heen kijken en genieten van de bestaande schoonheid.

Kunnen we een ander ontmoeten zonder oordeel?

Deze week opnieuw veel mediaverzoeken. Blijkbaar is de redactie van Quest Psychologie weer met de 101 lezersvragen bezig want ik ontving twee vragen.

De eerste vraag ging over op welk uiterlijk kenmerk mensen het eerst afknapte. Dat weet ik niet en ik ken er ook geen onderzoek naar.

De tweede vraag was Is het mogelijk mensen NIET op hun uiterlijk te beoordelen en deze vraag vond ik wat lastiger. Ik heb er de hele avond op gekauwd en kom tot de volgende voorlopige conclusie.

Nee dat is niet mogelijk. Het uiterlijk is in onze tijd een zeer belangrijk onderdeel van wie we denken te zijn. In de ontmoeting met een vreemde scannen we razendsnel of deze mens een goede of een slechte bedoeling heeft. Met andere woorden moet ik gaan rennen omdat deze mens een bedreiging is of niet. Direct in die keuze zitten de volgende dimensies verweven namelijk: is dit een man of een vrouw, iemand zoals ik of anders, wit of zwart, aardig of onaardig, mooi of lelijk. Op onbewust niveau nemen we deze beslissing en we discrimineren dus de hele dag. Discimineren in de zin van onderscheid maken.

Ja het is wel mogelijk om mensen NIET op hun uiterlijk te beoordelen. Dat geldt voor de mensen voor wie het uiterlijk niet belangrijk is. Ik herinner me mijn kleinzoon met wie ik regelmatig wandelde in Utrecht. Hij was twee, drie jaar en zei iedereen maar dan ook echt iedereen gedag. De vuilnisman, de deftige dame, de junk, een man in een rolstoel, een zwerver, andere kinderen, de buren. Opvallend was dat juist de mensen die meestal niet gedag gezegd worden altijd blij op hem reageerden. Zo inderhield hij een innige band met de vuilnismannen en zat hij geduldig op zijn knietjes op de bank uit het raam te kijken en te wachten tot hij zijn vrienden van de vuilisnisdienst zag. Van beide kanten werd er breed geglimlacht en gezwaaid. Ook de zwervers met plakhaar en rommelige kleren werden stralend begroet. Dus ja het kan.

Mensen voor wie het uiterlijk om wat voor reden dan ook, niet belangrijk is, zullen andere mensen niet op hun uiterlijk beoordelen. Mensen die andere waarden belangrijker vinden zoals verbinding maken en zich verbonden voelen met andere mensen maken ook een goede kans om niet op uiterlijk te beoordelen.

Mijn kleinzoon is nu tien en begint zich bezig te houden met zijn uiterlijk. Als hij naar de kapper is geweest, zegt hij “zie je niets aan me?”. En hij vraagt of ik hem wil helpen een goede gel uit te kiezen want de gel die hij nu heeft, plakt. Gelukkig vergeet hij zijn uiterlijk ook nog vaak en speelt volop buiten, heeft plezier met zijn vrienden en sport. Hij heeft nog steeds een blij en open gezicht en zegt nog steeds veel mensen gedag maar heeft hoogstwaarschijnlijk van binnen nu wel een begin van een oordeel over het uiterlijk van anderen. Maar of iemand aardig is, is gelukkig nog steeds het allerbelangrijkste.

Waardig oud worden en zachtjes mee bewegen

Dit is een stukje van onze tuin. De herfst begint al langzaam in te treden. De dahlia’s staan nog te bloeien maar niet meer voluit. We genieten er nog intens van en knippen zorgvuldig de uitgebloeide bloemen. We kijken naar de vlinders en de bijen. Heerlijk om zo samen buiten te zijn.

Ik begin een beetje te wennen aan mijn emeritaat. Het stillen en langzame past goed bij me. Er is nog genoeg reuring in de vorm van lezingen en interviews. Ik sluit hier een interview bij dat ik aan de blad Plus heb gegeven over hoe je tevredener kunt worden over je uiterlijk.

https://www.plusonline.nl/psychische-klachten/tevreden-in-de-spiegel-kijken-zo-doe-je-dat

Ik ben ook geinterviewd door een journaliste van een dagblad. Haar invalshoek was wijsheid en het lichaam. Als het artikel verschijnt zal ik het ook posten. De interviewster is 27 jaar en zei dat ze het grotendeels met me eens was maar dat ze zo graag begeerd wilde worden door mannen als ze bijvoorbeeld een cafe binnenkwam. Daarna ontspon zich een gesprek over begeerte. Zij had dat tot nu toe alleen seksueel opgevat terwijl ik betoogde dat ieder mens begeerd wil worden en dat dat voor mij betekent gezien worden, echt met open ogen en hart gezien worden.

Het advies dat ik haar gaf was aanwezig te zijn, echt aanwezig in haar lichaam met een lichte glimlach om haar mond en dan een cafe binnen te gaan. Niet afwachtend en onzeker maar helemaal zichzelf laten zien. Reken maar dat ze begeerd wordt. Maar ze zou er ook over na kunnen denken waarom ze begeerd wil worden door mannen die ze helemaal niet kent. Wat denkt ze dat haar dat oplevert?

Ik had weer genoeg stof om na te denken. Ieder goed interview levert me weer een nieuwe invalshoek op. Begeerd willen worden en daarom een masker opzetten van make-up of cosmetische ingrepen. Wonderlijk! Vals spel spelen en dan denken dat de aandacht om jou gaat.

Hoe kunnen we als vrouwen waardig oud worden? Dat is een van de vragen die me bezig houdt. We zijn hier in het westen nog nooit zo gezond ouder geworden. Wat doen we met die extra tijd? Dat je op je 27ste nog sterk bezig bent met wat andere mensen van je vinden, is begrijpelijk, maar wat als je 66 bent? Dan is het toch tijd om je masker te laten zakken en vanuit je eigen ankerpunt te leven.

Ik beschouw deze herfst tijd als bijzonder. In een relatief gezond lichaam mag ik genieten van de schoonheid om me heen. Een schoonheid die langzaam in verval raakt, in dat bijzondere herfstlicht en met haar specifieke geuren waardoor de wereld weer op een andere manier mooi wordt. Naast het feit dat we cultuur zijn, zijn we uiteraard ook natuur dus waarom ons niet spiegelen aan dit natuurlijke proces? Waardigheid heeft voor mij te maken met niet knokken tegen wat zich aandient maar mee bewegen en het beste ervan maken.

Tivoli live en gestreamed Je bent al mooi

Tivoli 7 september 2020

Wat een sensatie! Het eerste coronaproof optreden met 180 mensen in de zaal en mensen die digitaal via een link konden meedoen. Het duurde even voordat we konden beginnen. Er mogen maar twee mensen tegelijkertijd in de lift. In een grote zaal zaten plukjes mensen verdeeld over drie verdiepingen. Het is echt een wonderlijke ervaring om op zo’n podium te staan. Het was wennen en ik was wat nerveus, juist omdat ik de mensen niet goed kon zien en dacht dat het contact maken dan moeilijker zou zijn.

Ik was daar in het aangename gezelschap van Janice Deul en Sylvia Holle, twee collega’s die zich ieder op haar eigen wijze bezighouden met het onderwerp schoonheid. We vormen een mooi trio met elkaar, aanvullend wat invalshoeken betreft maar samenwerkend in de boodschap dat het schoonheidsideaal diverser moet.

Ik doe de link naar de avond georganiseerd door Studium Generale van de Universiteit Utrecht hierbij, zodat u het programma kunt bekijken als u wilt.

Mensen mochten vragen stellen vanuit de zaal maar ook via de live verbinding. We kregen mooie vragen over de lichte kleur van de modellen en waarom echt donkere modellen nog zo weinig in beeld zijn. We kregen vragen over perfectie en over het dubbele bewustzijn een theorie van W.E.B. de Bois uit de jaren zestig maar die laatste vind ik zo interessant dat ik er een aparte column over ga schrijven.

Het is zo inspirerend om daar te staan, samen met twee prachtige vrouwen, en een goede moderator en een publiek dat echt geinteresseerd is. Mensen wat is leren toch leuk. Ik voelde me helemaal geinspireerd om verder te onderzoeken. Met een vol hoofd, een warm hart en een lichaam vol adrenaline reden we naar huis. Wat ook zo fijn is om een man te hebben die je rijdt naar dit soort avonden zodat ik geconcentreerd kan blijven op mijn lezing.

Die nacht heb ik amper geslapen van plezier.

Fijne stapel boeken bij Broese in Utrecht

Op 1 september 2020 ging ik voor het eerst in de Corona crisis naar een studiedag. Het was een dag over het leven en werk van Charlotte Salomon en Etty Hillesum in de Kargadoor in Utrecht. Twee Joodse jonge, creatieve vrouwen die allebei vermoord zijn in de Tweede Wereldoorlog. Charlotte maakte ruim duizend goaches over haar leven en Etty liet haar prachtige dagboeken na.

Met slechts 12 mensen zaten we ruim uit elkaar van 10 tot half vijf te luisteren naar twee docenten. De ruimte was koud door het ventileren. Tussen de middag heb ik zelfs een vest gekocht, een dik wollen vest om de kou te weerstaan maar de inhoud was heerlijk stimulerend.

Met mijn hoofd vol verhalen en mijn hart bij Charlotte en Etty liep ik toch even de nieuwe boekwinkel van Broese binnen in Utrecht. Ik had de winkel nog niet gezien in het oude Jugendstil gebouw waar voorheen het postkantoor zat, is nu de openbare bibliotheek en boekwinkel ondergebracht. Schitterend gedaan. Wat een weelde en wat een weldaad al die boeken zo bij elkaar in dit prachtige pand. Wat word ik daar gelukkig van.

Tot mijn plezier zag ik mijn boeken op een rond tafeltje uitgestald. De vreugde die dat geeft. Ik kon het niet nalaten, hoewel met enige schaamte, om er een foto van te maken.

Pratend met Charlotte en Etty liep ik door de drukke straten van Utrecht naar de bus. Zulke jonge vrouwen en al zo wijs. Allebei in staat om vorm te geven aan dat wat er van binnen bij hen leeft. Ik ben ze dankbaar omdat zij mij weer inspireren om vorm te geven en moed te houden om door te gaan.

Lees Het Werk van Etty Hillesum en bezoek de tentoonstelling over Charlotte Salomon in het Joods Historisch museum. U zult er zeker inspiratie vinden en moed om uw leven vorm te geven.

Helpt de corona crisis om tevredener te worden met ons uiterlijk?

https://www.ad.nl/binnenland/als-je-je-identiteit-ontleent-aan-je-uiterlijk-krijg-je-het-moeilijk-als-je-30-of-40-wordt~a09d9843/

Hierbij de link naar het hele artikel in het Algemeen Dagblad van zaterdag 29 augustus jl. Het is fijn dat de media mijn werk oppikt maar ieder artikel roept weer nieuwe verzoeken op. Ik begin nu al grappend te zeggen dat het maar goed is dat ik niet meer werk want waar zou ik de tijd vandaag moeten halen om op al die verzoeken in te gaan.

Naast het interview in het Algemeen Dagblad, besteedde ook Het Belgische blad Nina dit weekend aandacht aan mijn werk. De nadruk in dit artikel ligt op het lichaam van oudere vrouwen. Linda de Mol (56) in bikini op de cover van haar blad Linda. Pascale Platel (60) die zichzelf laat zien in haar boek Schoonnijd. Haar geliefde Filip Hamerlinck maakte de foto’s. “Ik kom van ver, maar als prille zestiger zit ik beter in mijn vel dan ooit”. Sensuele, mooi vormgegeven beelden. Het zit blijkbaar in de lucht want zoals jullie weten schrijf ik op dit moment een boek over oudere vrouwen en hun lichaam.

En het derde opvallende thema in die interviewverzoeken was het zonder make up de deur uitgaan door de corona crisis. Platel zegt bijvoorbeeld: “Ik ben nog altijd ijdel, maar door de coronacrisis heb ik geleerd om ongeschminkt de deur uit te gaan”. En na weken weer geknipt: waarom een bezoek aan de kapper ons zo gelukkig maakt in het Belgische Nieuwsblad.

Het zou fantastisch zijn als de corona crisis als neven effect heeft dat vrouwen hun onopgemaakte gezicht weer leren kennen en waarderen. Je wordt er niet alleen blijer van maar ook mooier.

Dank ook aan al die mensen die onze vragenlijst ingevuld hebben over hun lichaamsbeeld. We kunnen nu gaan analyseren en uiteraard deel ik de resultaten met u. Zelf ben ik vooral nieuwsgierig naar de vergelijking met de data van ons grote onderzoek uit 2007. Zijn we ontevredener geworden of zien we een serieuze kentering naar meer tevredenheid. Ik hou u op de hoogte.

Tevreden met je uiterlijk maakt wel blijer

Vandaag sta ik met een groot artikel in het Algemeen Dagblad. Het is echt fijn dat mijn werk zoveel aandacht krijgt. De heruitgave van psychologie van het uiterlijk was de aanleiding en ik vind het een prima interview geworden. Over de foto denk ik wat wonderlijk dat ik mezelf niet zo zie.

De fotograaf was een zeer behulpzame man die de belichting al had opgesteld en nagedacht had over de verschillende poses. Hij deed dat met zorg, zodat het maken van de foto’s voor mij zo weinig mogelijk tijd zou kosten. Dat was bijzonder attent van hem en dat had ik niet eerder meegemaakt. We hadden wel een klik en toch als ik naar deze foto kijk dan ken ik mij niet.

Wat blijft dat toch iets fascinerends de manier waarop je naar jezelf kijkt en hoe je dan kijkt.

De kop van het artikel, zoals zo vaak, stemt me minder tevreden. Hoe kun je dit nu als kop er boven zetten? Ik weet dat er bij de kranten aparte koppenmakers werken en dat ook de schrivers van de artikelen hier weinig invloed op hebben. Ik begrijp dat je met een kop aandacht wilt trekken. Maar mijn hele werk schreeuwt de boodschap uit Je bent al mooi. Over de schoonheid van imperfectie, over de schoonheid van jou als uniek wezen en daar van te genieten. Over de objectiverende blik die ons niet mooi maakt. De objectiverende blik van anderen als van onszelf om naar ons eigen gezicht en lichaam te kijken of beter gezegd om te oordelen.

Tevreden met jezelf wordt je door je lichaam meer van binnenuit te beleven en vooral door op te houden je met gemanipuleerde ideaalbeelden te vergelijken. Voel de zon op je gezicht, de souplesse van je bewegingen en kijk met warme ogen naar jezelf en elkaar.