Kerstwensen 2022

Wat een mooi beeld van een schilderij of een geschilderd raam met Maria en kind. Ik weet niet wie de maker is maar ik kreeg het toegestuurd van een vriendin. Zij schreef me “ik vind dit zo’n mooi beeld, de scheur in de tijd, gezichten die zichtbaar worden in het licht, Maria die onze blik zoekt in het nu”.

En van een andere vriendin kreeg ik deze wens die ik ook graag doorstuur

Opvallend veel kaarten en wensen dit jaar. Het blijven bijzondere dagen van verstilling en hoop en een glimp van licht. Mijn wens is dat iedereen dit mag ervaren.

Wie is de mens

De afgelopen dagen las ik het opnieuw uitgegeven boek van de Joodse rabbi Abraham Heschel Wie is de mens? Traag en met een potlood in de hand las ik dit boek aandachtig. Soms instemmend, soms zoekend, soms hoofd schudden en soms heftig ja knikken.

“Anders dan bij andere objecten maakt het verlangen om zichzelf te kennen deel uit van zijn wezen”, schrijft Hesschel op pagina 19 en daar kan ik alleen maar ja op zeggen. Om jezelf te leren kennen, moet je eerst je beelden over jezelf openbreken. De tweede belangrijke opmerking die hij maakt is dat de natuurlijke mens een mythe is omdat de mens, mens wordt door cultuurhandelingen en dit betekent door het veranderen van je natuurlijke staat.

Een mens is nooit af en menselijkheid is niet wat in onze diepste wezen zit. Ons mens zijn wordt bepaald door het beeld dat we aannemen. Daar schreef ik eerder over. Kijk uit wie je als rolmodel kiest want het beeld van een mens dat je kiest, dat word je.

“Als ding kan de mens worden verklaard; als persoon is hij een mysterie en een verrassing. Als ding is hij begrensd; als persoon onuitputtelijk”. Van zo’n zin kan ik een hele middag jubelen.

De essentie van zijn zoektocht naar wie is de mens is voor Heschel “Ik heb een opdracht, dus ik ben” en precies daar laat hij me achter in verwarring.

Gelukkig heb ik mensen om me heen met wie ik hierover kan praten en zoeken en ga dat zeker doen de komende weken. Het verlangen van de mens naar betekenis is geen vraag maar een antwoord en doet me sterk denken aan de gedichten van Rilke Leef je vragen en Wanneer het besef aanvaard wordt.

Wanneer het besef aanvaard wordt

dat zelfs tussen de meest nabije mensen

oneindige afstanden blijven bestaan,

kan een prachtig samenleven

naast elkaar ontstaan

Als zij erin slagen

de afstanden tussen hen lief te hebben

wordt het mogelijk

dat ieder de ander

als een geheel

en tegen een wijde hemel ziet.

Geven vanuit je hart, leven vanuit het veld van overvloed

Gistermiddag Sinterklaas gevierd met het Spaanse deel van mijn familie. Van kinds af aan is Sinterklaas mijn lievelingsfeest. Bedenken wat de ander het liefst wil hebben. Je best doen om de ander te verrassen. Sint was ook lange tijd mijn rolmodel. Het verlangen van een ander kunnen vervullen daar werd ik als kind heel blij van.

Ik vind het nog steeds heerlijk om cadeautjes voor anderen te kopen, te maken en te geven. Maar ik zie als volwassene nu ook de waarde van jezelf te vervullen en vorm te geven, want vanuit de volheid geven, zonder iets terug te verlangen, is heerlijk.

Het verhaal van de donsjes hoorde ik op de sociale academie. Ik was eind twintig en ik ben het nooit vergeten. Het gaat ongeveer zo.

Lang geleden leefden de mensen heel gelukkig en tevreden. Dat kwam zo. Bij geboorte kreeg iedereen een klein, zacht donstasje. Je kon de donsjes uitdelen en je kreeg er ook van anderen en er waren op die manier altijd donsjes in overvloed. Maar op een dag begon een heks onrust te stoken. Ze zei tegen de mensen “je moet niet alle donsjes weggeven, straks heb je zelf niets meer”. Eerst haalden de mensen hun schouders op en bleven uitdelen en ontvangen, maar het kwaad was gezaaid. Eerst begon een mens wat donsjes achter te houden en alras reeds meer. Het wantrouwen was geboren en het leven van de mensen werd steeds schraler. De mensen werden steeds angstiger en gingen leven vanuit een gevoel van tekort in plaats van overvloed.

Dat is de situatie waar we nu in zitten.

Het is wachten op de nieuwe mens die weer gul durft te delen vanuit het veld van overvloed want echt er is voor iedereen genoeg. Bij iedere handeling nadenken wat betekent dit voor andere mensen en de andere wezens. Uit je hoofd, in je lichaam. Het enige wat we moeten doen is delen vanuit ons hart. Dat is voor mij het echte Sinterklaasfeest.

Dat betekent ook genoeg tijd en rust en ruimte maken om zelf gevuld en vervuld te blijven. Ik vind december daar bij uitstek geschikt voor.

Durf ook om hulp te vragen. De meeste mensen willen het graag geven als het in hun vermogen ligt. Deel dus ook je zorgen, angsten en verdriet en blijf je eigen verlangens trouw. Laat je niet leven door je angsten maar sluit je aan bij het veld van overvloed.

Laatste boekwinkel als auteur in 2022

fotograaf Barend Boot

Gisteravond de laatste boekwinkel, Hijman in Arnhem, bezocht in mijn reis langs boekwinkels en bibliotheken in 2022. Vandaag was Barend mijn chauffeur en fotograaf. Zo fijn dat er steeds een vriend meegaat. Het kost me veel energie om in een voor mij onbekende stad de weg te vinden als ik een optreden heb. Waar kun je je de auto kwijt? Hoever is het lopen naar de boekwinkel? Blijkbaar ben ik dan toch wat gespannen. Hoe zullen de mensen van de boekwinkel zijn? Hoe is het publiek? Wat voor vragen ga ik krijgen? Alles onbekend en ik probeer er open in te gaan maar het voelt ook kwetsbaar.

De winkel is nog open, het is blijkbaar koopavond. We worden mee naar boven genomen en het eten is al gearriveerd. Handen schudden en aan tafel met vijf onbekende mensen. Iedereen is behulpzaam en we krijgen thee en een bord met rijst, groenten en garnalen. De boekhandelaren vertellen dat het lang geleden is, dat ze helemaal uitverkocht waren. De laatste keer was met Arnon Grunberg, net voor Corona. Er heerst een wat opgewonden sfeer. Er is blijdschap dat er zoveel mensen komen. Mijn boek wordt veel gekocht als geschenk aan anderen, vertellen ze. Mensen voelen zich geinspireerd en zijn soms wel twee maanden met het boek bezig en willen er graag over vertellen, wat hen raakt.

De zaal loopt vol, ook wat mannen, zie ik. Ik word geinterviewd zoals je op de foto kunt zien door twee mensen. Ze zitten vol vragen en een voor een stellen ze die. Het zijn soms originele vragen en erg inhoudelijk. Of ik meer kan vertellen over de verticale verhouding of de spiraalvormige ontwikkeling. Al snel reageren mensen uit het publiek met vragen. Dat maakt het vermoeiend omdat ik nu van drie kanten bevraagd wordt. Maar het is heel duidelijk dat het boek raakt en mensen ontzettend graag hun verhaal willen vertellen.

Aan het eind van het interview komen er twee mannen op me af met de vraag ken je me nog? Ze leken me van mijn leeftijd, ik keek nog eens goed maar ik had geen idee. Misschien oud studenten, zei ik. Nee we zaten bij elkaar in de klas van de mavo. Zij noemden hun naam maar er gebeurde niets in mijn hoofd. Een van de mannen had voor Sinterklaas in de tweede klas een suprise voor me gemaakt, een gouden naaimachine, maar ook dat herinnerde ik me niet. Zij kwamen nog bij elkaar en of ik ook eens wilde komen?

De muziek ging aan, de drank ingeschonken en met een vol hoofd vol verhalen verlieten we het pand. De terugweg ging een stuk makkelijker. Ik was doodmoe en heel blij dat dit de laatste boekwinkel was van het jaar. Verlang naar rust en stilte maar eerst nog Zondag de Sintviering met de kleinkinderen.

Ik voel me geraakt door alle reacties die het boek oproept en vind het oprecht fijn dat het zo resoneert maar het is nu even genoeg. Ik ga wat meer naar binnen keren.

In het tasten drukt het verlangen zich uit

fotograaf Margreet Roos

Afgelopen dagen waren we in het Dominicanerklooster in Huissen om samen, mijn vriend Pete Pronk en ik, een workshop te geven over Ik en de Ander en de rol van het lichaam.

De eerste Ander is de baarmoeder. Omsloten door warm vocht en licht schommelend doet mijn lichaam haar eerste ervaringen op. Die oceanische eenheidservaring die we allemaal hebben ervaren vormt de basis van ons identiteit. In de twee-eenheid van de eerste en intiemste sfeer neemt het kind zichzelf waar als deelnemer aan een gevoelsgemeenschap. Dit gebeurt zintuigelijk en emotioneel in resonantie ervaringen. Het is de vraag of we hier van waarnemen kunnen spreken, ervaren is preciezer uitgedrukt.

We worden uit de eenheid geduwd door een smal kanaal en hopelijk warm opgevangen door handen die zich naar ons uitstrekken en opvangen. Het felle licht, de pijn lijkt me onze eerste heftige ervaring van afgescheiden zijn, van uit de eenheid gestoten worden, hebben we allemaal achter de rug. We zijn geboren, we hebben het gered, zonder taal, als lichaam.

De taal, het ik zeggen, het intreden in de symbolische orde zoals het deftig heet, is een tweede diepe ervaring van afgescheiden zijn EN poging tot verbinding. En dat gaat onze hele leven door. Steeds vraagt het leven om verbinding met een nieuwe situatie, een nieuwe rol.

Dit was een van de onderwerpen waarmee we ons intensief hebben beziggehouden. Ik wil uiteraard de intimiteit en de ervaringen in de groep beschermen en ga er verder niet inhoudelijk op in maar ik rondde dit deel van de workshop af met de opmerking “het ergste hebben we achter de rug”.

We hebben ook veel lichaamsoefeningen gedaan om ons lijf te ervaren en te uiten. In de eerste plaats voor onszelf maar ook met een ander mens, Wat is het toch heerlijk om op kousenvoeten rond te lopen en met warme ogen tegen andere mensen te zeggen “ik zie je graag”. De blijdschap die die woorden in je lijf geven, het plezier in de ogen van de ander is heerlijk.

De schrijfoefening leverde voor ons allemaal ook veel op. Het was een brief aan ons lichaam dat moest beginnen met Lief lijf hoe gaat het ermee? Fascinerend en ontroerend hoe goed we in contact konden komen op deze manier met ons verlangen, het lichaam dat verlangt naar heelheid, zachtheid, tederheid en gezien kan worden door onszelf.

Voor het eerst een workshop gedaan met mijn geliefde vriend Pete. Hij vooral de lichaamsoefeningen en stemexpressie en ik het lijf vanuit de psychologische hoek zoals beschreven in mijn boeken. Wat een geweldige combinatie om al die verschillende vormen in te zetten.

Moe en diep tevreden reden we huiswaarts, In het voor- en in het najaar van 2023 komen we terug in het klooster van Huissen om nogmaals met ons lijf aan de slag te gaan. Aanraken, aangeraakt worden, de tast is het enige zintuig van de wederkerigheid, Aanraking is scheiding en verbinding tegelijk.

Dit weekend in Drenthe

foto Barend Boot

Wat was het koud afgelopen weekend. We waren in Drenthe omdat ik in mijn boekenwinkels en bibliotheken tour zondag in Emmen had afgesproken. De oudste zoon woont in Drenthe dus we reden zaterdag rustig eerst daar naar toe. We werden hartelijk ontvangen door schoondochter en zoon en hebben heerlijk vegan gegeten. Goed geslapen in de stilte en het donker. Zondagmorgen reden we naar Emmen. We waren daar nog nooit geweest dus wilden eerst wat rondkijken in de stad. We stapten uit de auto en het was direct snerpend koud. Daar loop ik beroemd te wezen in een uitgestorven stad, helemaal ingepakt en bibberend van de kou.

Toch eerst maar een koffie om op te warmen. Na een half uurtje weer de kou in, handschoenen aan, capuchon op en wandelen in een stille binnenstad op zondagmorgen. Dat zijn momenten dat ik denk “waar doe ik het voor? waarom ben ik niet lekker thuis gebleven, warm op de bank met een goed boek??”. Ik liep dus een beetje in mezelf te mopperen en te kleumen en ineens stonden we voor de grote bibliotheek van Emmen, Facet. Ik stond oog in oog met mezelf. Er was een prachtige groot bord gemaakt, zoals u op de foto kunt zien en ik werd direct een beetje warm. Wat lief.

In de grote bibliotheek werden we ontvangen door twee dames en naar de tweede verdieping gebracht waar het interview zou plaatsvinden. Stoelen en tafeltjes stonden in een halve cirkel opgesteld op zo’n manier dat iedereen ons goed kon zien. De technicus, een ervaren professional, zorgde voor een goed geluid. Annette Timmer een interviewster met veel ervaring opende het gesprek. Mooie balans tussen het persoonlijke en het boek. Ik voelde het publiek zich openen, er werd wat geknikt en geglimlacht tijdens het uur van het gesprek, het resoneerde tussen ons.

Daarna werden er vragen gesteld en ervaringen gedeeld. Bijvoorbeeld hoe lastig het is om het negatieve stemmetje in je hoofd het zwijgen op te leggen. Of hoe vervelend het is om door andere mensen als softie uitgemaakt te worden, omdat je aan mindfullness doet. Over de vreugde van het ouder worden. Over genderstereotypische opvoeding. Opmerkelijk hoe persoonlijk veel mensen durven zijn tijdens zo’n bijeenkomst.

Voldaan reden we van Emmen naar Deventer naar twee dierbare vriendinnen. Het haardvuur brandde, de schotels met kaas, noten en gedroogd fruit, stonden klaar. De wijn werd ontkurkt, de broccolisoep geserveerd en ondertussen deelden wij onze verhalen van zorgen, verdriet en geluk en groei.

Uiteindelijk zondagavond na een lastige autorit met donker en regen en de voorspelling van sneeuw reden we geconcentreerd naar huis. Innig tevreden en dankbaar voor dit weekend, zoemden allerlei flarden nog langdurig door me heen. En ook nu op maandagmorgen, terwijl het grijs en koud is, voel ik me zacht, wat moe en warm. Wat heerlijk om zo deel te mogen hebben aan de wereld.

Harpers Bazaar krachtige, prachtige vrouwen

Een tijd terug werd ik geinterviewd door een jonge vrouw die getroffen was door het boek van Naomi Wolf de mythe van de schoonheid, gepubliceerd in de jaren negentig. Ik werd aangenaam verrast dat een jonge vrouw in 2022 dit boek heel precies had gelezen. Er ontspon zich een fijn gesprek tussen ons.

Online vond ik de volgende aankondiging:

“Schoonheid komt vaker om de hoek kijken dan je denkt. Juist in onze tijd gooien oude ideeën over wat mooi is de rem op vrouwenemancipatie. In de jaren negentig schreef journalist Naomi Wolf (59) er het baanbrekende boek The Beauty Myth over. Het raakte toen ook Liesbeth Woertman (68), emeritus hoogleraar psychologie. Zij is gespecialiseerd in lichaamsbeelden en publiceerde dit jaar nog Wie ben ik als niemand kijkt – Een andere kijk op de ouder wordende vrouw. Onderzoek wijst keer op keer uit dat gezichten met make-up als meer competent worden beoordeeld. Het kost vrouwen zo’n 300 euro per maand – en een hoop tijd. ‘Beauty’ is het feest van onze vrouwelijkheid, maar heeft ook een schaduwkant. Drie decennia geleden verzamelde Naomi Wolf daarom alle academische materie die ze kon vinden om te doorgronden hoe de ‘schoonheidsmythe’ haar werk zo goed doet. ‘Wolf laat heel gelaagd zien hoe voor vrouwen – juist nu we zogenaamd de gelijkheid prediken – op het punt van schoonheid grote ongelijkheid zit,’ aldus Woertman. In een uitgebreid stuk beschrijft Anna Roos van der Linden haar bevindingen met een open blik op het heersende ‘ideaalbeeld’.

Van de uitverkoren vrouwen 2022 door Harpers Bazaar krijg ik ook een goed humeur. Wat een verscheidenheid aan krachtige en prachtige vrouwen.

Het koffiediner, de buik en het lichaam in perspectief

zonsondergang vanuit de bus van Utrecht naar Wijk bij Duurstede

Wat een volle week. Het koffiediner in Het Lokaal Amersfoort was geweldig. Een vijfgangen diner werd geserveerd waar in ieder gerecht een andere Bootkoffie was verwerkt. Wat een smaakexplosies, vakmanschap en creativiteit. Heerlijk!

Women’s Health Academy, ik schreef er eerder over, had een symposium georganiseerd over allerlei problemen rondom de buikwand. Aangezien zij in hun werk te maken krijgen met vrouwen die een cosmetische wens hedden om hun buik strakker te krijgen, was ik uitgenodigd om te vertellen hoe de waardering van ons lijf tot stand komt. De druk van reclames en de cosmetische industrie kwam uiteraard ook aan bod. Een zaal met 99 procent vrouwen, veel fysiotherapeuten en bekkenbodemspecialistes en een enkele plastische chirurg. Het was goed georganiseerd en leerzaam. Hopelijk kan mijn verhaal ertoe bijdragen dat vrouwen rust nemen na een zwangerschap en de buik bedanken voor haar fantastische werk in plaats van het mes erin te zetten.

Zaterdag mocht ik spreken bij de C.G.Jung interdisciplinaire vereniging voor Analytische Psychologie in Antropia Driebergen over het lichaam in perspectief. Hier weer een ander publiek. Veertig procent mannen en zestig procent vrouwen met verschillende achtergronden maar allemaal geinteresseerd in de binnenwereld van een mens. Mooie, verstilde plek en een top technicus die supersnel kon zenderen en de presentatie zichtbaar maken. Prima geluid en een heel aardig belangstellend mens. Mijn lezing viel in vruchtbare aarde. Daarna een dansworkshop van Ingrid Baart die geweldig goed aansloot bij mijn verhaal. Heerlijk die afwisseling van hoofd en lijf.

Voldaan kon ik zondag uitrusten en verschillende gesprekken kwamen nog weer langs. Een lange wandeling gemaakt langs de zon overgoten Lek. Jammer genoeg hield mijn wasdroger ermee op zondag en dat trok me weer in de materiele wereld. Nou ja zo is het leven.

Archief van Gedragswetenschappen en andere podcasts

Deze podcast staat sinds deze week online.

Het is een serie verhalen van hoogleraren gedragswetenschappen. Uitgebreide interviews over vooral het universitaire leven maar uiteraard ingebed in het persoonlijke leven.

Ik had me vergist in de afspraak en ineens stonden twee mannen voor mijn deur. Of beter gezegd ik was het totaal vergeten. Misschien doe ik toch iets teveel op dit moment maar dit terzijde. Ik keek ze waarschijnlijk stomverbaasd aan en na wat gestotter heen en weer, heb ik ze binnen gelaten en hebben we het interview gedaan. Ik volkomen onvoorbereid.

Ook de podcast van Elles de Bruin over Zestigers staat online en is te vinden op mijn website onder het kopje, podcasts.

Ik merk dat ik moe begin te worden. Het is fijn dat het boek zo aanslaat en ik veel gevraagd ben in boekwinkels, bibliotheken en allerhande verenigingen en groepen, De afspraken die ik nog heb staan, kom ik uiteraard na, maar ik ga vrij nemen, Kijk maar in mijn agenda waar ik nog zal spreken de komende weken en dan zie je dat 1 december de laatste afspraak is voor dit jaar. De maanden december en januari ga ik voor een deel naar de waddeneilanden, veel slapen en wandelen en andere activiteiten die mijn ziel voeden. Met regelmaat zal ik wel een column schrijven.

Morgen een lezing bij de Women’s Health Academy en zaterdag bij de Jungvereniging een studiedag over het lichaam in perspectief.

Trouw blijven aan mijn eigen verlangen, goed voelen wat mijn lijf nodig heeft, het gaat me steeds beter af. Minder staren naar het verleden en naar het heden kijken, zoals ik van de dichteres Adrienne Rich leerde. Ja ook ik, pak mijn eigen boek, regelmatig weer op.

Op bezoek bij boekhandel Blokker

Boekhandel Blokker 4 november 2022

4 november 2022 was ik te gast bij Boekhandel Blokker. Een grote winkel die achterin de zaak een aparte ruimte heeft voor interviews en lezingen met schrijvers. Door het sluiten van de glazen deuren is het mooi stil en kunnen de klanten toch een blik naar binnen werpen. En wij, de lezers en de schrijfster en de interviewerster zitten in een mooie intieme ruimte. Het is fijn om dichtbij de mensen te zitten en heel goed hun gezichtsuitdrukkingen te kunnen zien. Warme ogen en veel omhoog gekrulde mondhoeken keken me belangstellend aan. Dat is echt een fijn uitgangspunt.

Andrea een van de boekhandelaren deed het interview en dat had ze goed voorbereid. Mooie open vragen stelde ze over vrouwenvriendschappen en of ik meer kon vertellen over de verticale verhouding tussen de generaties. Van die lekkere, grote vragen waar ik mijn verhaal goed in kwijt kon.

We spraken over rolmodellen en ze had, heel attent, een aantal van mijn lievelingsschrijfsters om me heen gezet. Ik zag boeken van Andreas Burnier en Simone de Beauvoir, maar ook een kinderboek De Kameleons. Ik ervaarde dat als aandacht en zorg.

Het was een fijne middag, beetje gekke tijd, 15.30-17.00 maar we hadden een volle zaal en persoonlijk vind ik het wel prettig om met daglicht te reizen. Barend was die dag de chauffeur van dienst en ik trakteerde hem op een etentje in Heemstede. Daarna in alle rust weer naar huis.

Ik kreeg Wat zou Simone de Beauvoir doen? Gids voor een authentiek leven van Skye Cleary, ook uitgegeven bij ten have. Het cadeau was door Andrea heel goed uitgekozen. Direct dit weekend aan begonnen.

Komende week weer genoeg te doen. Voorbereiden van Ik en de Ander, een afscheid van een geliefde collega, een koffiediner en twee lezingen. Ik moet echt uitkijken dat ik niet aan het werk ben. Nee zo voelt het niet. Het voelt als overvloed, als delen, als uitstromen van binnen naar buiten en genoeg oningevulde tijd om hiervan te genieten.