Laat de geest waaien waar zij wil

Texel juli 2020

Je ziet het misschien niet zo goed op de foto maar het waaide flink. Lekkere golven in een zilveren waas vormen een prachtig beeld. Het gevoel dat ook je stoffge hoofd van binnen wordt gereinigd door de wind. De mensen die er zijn doen iets. Ze vliegeren of bouwen een kasteel en bijna niemand ligt op het strand want daar waait het te hard voor. Het is niet koud en de zee en de wind geven een gevoel van vrijheid en speelsheid.

Gisteravond de tweede zomergast gezien Inez Weski die een avond vulde over groepsdynamieken aan de hand van de animatiefilm Fantastic Mr.Fox, de goudzoekers van Dawson City, beelden van Mussolini en Afro Amerikaanse gevangenen die liederen zongen tijdens hun strafwerkzaamheden in het bos. De hoofdaanklager Benjamin Ferencz van de Neurenbergprocessen en de beeldhouwer Zadkine in zijn atelier werden getoond. Bijna allemaal heftige beelden van mannen realiseer ik me nu in deze column schrijf.

Haar analyse over de invloed van groepen, het gevaar van groepsdenken werd jammer genoeg niet doorgetrokken naar het nu. In deze tijd met haar extreme aandacht voor het individu vind ik Inez Weski visie belangrijk en er zou beslist meer aandacht mogen zijn voor de invloed van de groep op ons gedrag.

Ik werd me ook weer bewust hoe ongelofelijk belangrijk kunst, muziek, boeken en de verbeelding is. Weski noemde dat de derde dimensie in het leven die we allemaal broodnodig hebben. Als we die dimensie niet hebben, is er geen ruimte voor de ander zei Weski. Voor mij was dat de essentie van haar boodschap.

Vrij mogen zijn en spelen, onderzoeken hoe jij je het liefst vormgeeft en een rechtsstaat die waarborgt dat we allemaal gelijk worden behandeld, dat geeft inderdaad ruimte aan een ander om anders te zijn. Dat geeft het lef om zelfstandig te durven denken en handelen.

Eindeloos uitzicht en toch omarmd

De Slufter juli 2020

Een wandeling langs het strand naar de slufter. Dat waanzinnige gebied op Texel waar we iets van onze eindeloosheid kunnen ervaren. We konden niet door de duinen in verband met het broeden van de vogels en gingen om die reden langs het strand. Het was bewolkt en fris maar al snel zo prachtig stil. Wat geeft dat toch een heerlijk gevoel van vrijheid zo lopen in die weidsheid en in kleuren die nauwelijks te benoemen zijn. Een soort van zilverheid met hele lichtblauwe tonen zonder grens.

Wat een wonderlijke weg moeten we gaan. We worden onbegrensd geboren en door de handen en blikken van een ander raken we begrensd. Door de ontwikkeling van een ik in de taal raken we versplinterd. En in onze volwassenheid proberen we weer eindeloos losser te komen van die begrenzing en streven we er hartstochtelijk naar om weer vrij te zijn. Waarom versteent en verstolt alles? Waarom kan het leven niet open blijven en stromen?

Vrij zijn, met nieuwe ogen kijken en alles als nieuw ervaren. Iedere keer opnieuw geboren worden. Niet grijpen, niet stollen, niet verstenen maar open blijven is zo moeilijk.

Tijdens onze wandeling verandert het licht steeds. Hoe prachtig is de werkelijkheid als we met open hart kijken. Ik sta een poosje stil en kijk met stomme verwondering naar de wolken en de golven. Zo levend en volmaakt.

Vertrouwen en hoop maken dat ik verwachtingsvol steeds opnieuw open durf te breken. Hoewel woorden doen stollen, reiken teksten me ook steeds opnieuw moed en hoop aan, zoals de zentoespraken van Ton Lathouwers Je kunt er niet uit vallen. Hoe paradoxaal dat woorden je laten stollen, vastzetten EN vrij kunnen maken.

Eindeloos uitzicht en je toch omarmd voelen.

De ruimte tussen de woorden en de noten

Konijn in de tuin Texel 2020

Deze column schrijf ik op Texel en de tuin op de foto is mijn uitzicht. Het barst dit jaar van de konijnen. Op verschillende momenten van de dag zijn er grote en kleine konijnen te zien. De kleintjes, ik denk dat het pubers zijn, springen over elkaar heen en boksen. Ik dacht dat alleen hazen dat deden maar ik zag het met eigen ogen. De energie spatte er van af.

Ik ben hier samen met Barend en zonder vriend Pete die moest naar het klooster. Het is de eerste keer dat we samen in dit huisje zijn en Pete is wonderwel toch aanwezig. Alsof hij even naar buiten is als ik naar binnen ben. Iedere ochtend bij de meditatie zit hij ook op zijn kussen. Zo sterk heb ik zelden iemand afwezigheid waargenomen in aanwezigheid.

Gisteravond de eerste zomergast Typhoon mogen zien. Wat een mooie man, pas 35 jaar en al zo op weg, zo levend aanwezig. Alle fragmenten die hij liet zien hadden met diezelfde levendigheid te maken en de drang om jou te mogen zijn. De grote plaats van de verbeelding en het creeren vanuit het niets en de stilte liet hij zien door prachtige beeldfragmenten. Uit een film over Beethoven, die nadat hij doof was geworden, probeerde uit te leggen dat de muziek tussen de noten zit.

Het chillen met God in de bossen en daardoor het gevoel dat iedere cel in zijn lichaam werd opgeladen was ontroerend. Evenals zijn strijd om echt van zichzelf te houden. De strijd van alle mensen zou ik bijna willen zeggen. Het ongeloof van het mysterie dat er echt van je wordt gehouden en dat je dat kunt voelen als je bijvoorbeeld net als Typhoon stil door een bos loopt.

Het afgescheiden zijn en toch niet. Het iemand op jezelf willen zijn, moeten zijn en toch onderdeel van een groter geheel. Vrij zijn in gebondenheid, Typhoon liet het de hele avond zien en voelen. Ik hoop dat er veel meer mensen van zijn generatie zo op weg zijn. Het geeft me vreugde en vertrouwen voor de toekomst.

Ik kijk naar de konijnen in de tuin die leven zonder muziek noten en zonder woorden. Zij hoeven hun innerlijke beelden over mannen en vrouwen, zwarten en witten, goed en slecht, mooi en lelijk niet omver te werpen, om echt te kunnen zijn. Zij zijn en leven.

Kan een mens teveel boeken hebben?

Ha Liesbeth Heb je interesse in een van deze boeken van Solle? dat was de inhoud van het appje dat ik vorige week kreeg van mijn buurvrouw.

Is de paus katholiek?

Eerst ging ik in mijn bibliotheek kijken welke boeken ik al had. Ik vond vijf boeken van de theologe Dorothee Solle en slechts twee stonden in deze imposante rij van de foto. Ik wist niet dat ze zoveel had geschreven. Zou ik al deze boeken mogen hebben? Ik durfde het bijna niet te zeggen maar mag ik ze allemaal.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw kwam ik in aanraking met het boek Mystiek en Verzet en heb dat boek gelezen en bestudeerd in een groep in de Janskerk. De laatste avond werd Dorothee Solle uitgenodigd zodat wij onze vragen aan haar konden stellen. Jammer genoeg weet ik daar niets meer van behalve, schandalig genoeg, haar kleine gestalte en recht afgeknipte haren en vriendelijk gezicht. Geen idee of ik een vraag stelde of waar het die avond over ging.

Maar wat ik wel weet is dat dit boek waarin mystiek en maatschappelijke betrokkenheid samen worden gebracht mij de mystiek gaf, teruggaf? want maatschappelijk betrokken was ik al. Solle heeft zich vooral ingezet voor de vrede en heeft veel geschreven over geweld. Zij hekelde het Amerika van Busch als totalitairder, slimmer en geraffineerder dan de oudere vormen. Zuid Afrika en Latijns Amerika hadden haar bijzondere belangstelling en ze doordacht de relatie tussen geweld en mystiek, mannen en vrouwen, witten en zwarten. Zij had oog voor het geweld in de bovenklasse en voor het geweld in onszelf en niet alleen voor het geweld in de onderklasse. Zij door zag goed deze drie vormen van geweld en haar visie is ook vandaag nog bruikbaar. De termen mogen wat jaren tachtig lijken maar de inhoud is dat zeker niet.

Zij schreef ook gebeden en gedichten altijd met met een oog naar de buitenwereld. Ze werd gehoond en kreeg lof maar ondanks het schrijven van veertig boeken en haar invloedrijke werk kreeg ze in Duitsland geen hoogleraarspost. Links en vrouw zijn was geen goede combi in die dagen.

Dankjewel buurvrouw voor dit geweldige cadeau. En ja ik mocht alle boeken hebben. Gelukkig dat ik met pensioen ben want waar haalt een mens de tijd vandaan om zoveel te lezen. Ik heb de boeken geordend op thema en op tijd en lees nu het derde boek van de stapel, een dagboek over haar tijd in New York. Heerlijk.

Samen in de tuin werken

Barend knipt de heg

Het is zondag en heel stil. We besluiten vandaag in de tuin te werken. De planten en bloemen en bomen zijn zo hard gegroeid door de regen dat we echt even moeten ingrijpen. Barend knipt de heg zoals je ziet en daarvoor had hij al een boompje geknipt die de lavendel helemaal wegdrukte. Soms moet er echt ruimte gemaakt worden anders verdrukt de een de ander. Het zijn net mensen.

Ik stort me op het onkruid en wat onkruid is daar ben ik ruimhartig in zolang er bloemen aanzitten. Maar ook hier geldt als de andere planten zoals de Dahlia’s weg gedrukt worden dan maak ik ruimte.

Kijk zo ziet de border en nu uit. Ruim baan voor de dahlia’s en ook het ijzerhard kan weer uitbundig bloeien. We barsten van de bijen en ook wat vlinders hebben het hier naar hun zin. Wonderlijk genoeg wonen er naast de slakken ook padden, terwijl we geen vijver hebben. Bij het verplaatsen van de kliko kwam er een behoorlijke maat pad te voorschijn. Stil, doodstil bleef hij zitten. Zou die dood zijn? Maar nu na enkele minuten draaide hij zich een kwart slag om en bleef weer stil. Toen ik een boek pakte binnen en weer terugkwam was de pad verdwenen.

Wat een geschenk om een tuin te hebben en zo te genieten van al dat leven en die schoonheid. Ik las trouwens Niet wennen aan geweld van Dorothe Solle al in 1994 verschenen maar nog steeds de moeite waard. Een paar regels van Solle om af te sluiten:

“Uit de reele angst voor sociale achteruitgang komen illusionaire vijandsbeelden voort. Werkelijke mensen, personen met hun veelsoortige en tegenstrijdige eigenschappen worden nauwelijks gezien, maar zo gemodelleerd dat ze als vijand kunnen dienen. Als je eigen identiteit illusionair is, wordt die met behulp van de vijand, die alles is wat jij niet bent en nooit zult zijn, gecreeerd. Je hebt de vijand nodig”.

Laten we wat ruimte maken voor elkaar niet uit angst voor een virus maar om de ander in haar/zijn eigenheid te laten bloeien

Je kunt er niet uitvallen

Je kunt er niet uitvallen. Wat een titel. Ik raakte ontroerd toen ik de titel las. Ik vond het boek op de tafel van mijn gewaardeerde boekhandel Pettinga. Het boek lag midden op een tafel en dan ineens heb ik het in mijn hand, kijk het amper in en mijn adem stokt. Het boek gaat samen met nog drie anderen mee naar huis.

Thuisgekomen is dan de keus met welk boek ik mag beginnen. Ik lees nog steeds het Rode boek van Jung dus eigenlijk past daarnaast een roman of gedichten en niet het boek van Lathouwers want dat lijkt te veel op Jung. Maar ik kan er niets aan doen. Het boek roept zo hard dat ik niet anders kan dan gehoorzamen.

Wat is jouw unieke Oorspronkelijk Gelaat? Dat blijkt een belangrijke vraag in Zen te zijn.

Lathouwers schrijft op pagina 186 “Allereerst, het gaat om het lichaam. Uiteindelijk is heel het lichaam daarbij betrokken en dat vergeten we soms. Spiritualiteit, het woord zegt het al: geestelijk leven, weet niet altijd goed raad met het lichaam. Maar het lichaam hoort er helemaal bij. De zintuigen zijn heilig, alle zintuigen. Alles, alles. Ons lichaam is heilig, alleen voelen we dat niet zo. Elke religie bekijkt het lichaam toch met enig wantrouwen. En dat komt omdat we denken in tegenstellingen. De waarheid begint bij het lichaam, drukt zich door het lichaam uit. Het lichaam hoort erbij. Dat betekent dat het heelal steeds meer bezield wordt”.

Ton Lathouwers zegt dat hij ook zelf het ongelofelijke belang van het lichaam heeft moeten ontdekken, want zijn opvoeding was er niet naar om dat lichaam mee te laten tellen. Dat geldt voor heel veel mensen. Dat geldt ook voor mij.

Je kunt er niet uitvallen. Waaruit niet? Het gaat om de originaliteit, om de uniciteit, om het gaan van je eigen weg. Het gaat om het kijken met de ogen van een jong kind. Het gaat om het lichamelijk voelen zodat alles nieuw wordt. Het gaat om de geest van de beginner.

Zonder kaart en zonder kompas ga ik de weg van de gepensioneerde. Het gaat gepaard met angst en onzekerheid en met vreugde. Er woedt een innerlijke beeldenstorm waar alle beelden over bejaarden, ouderdom, lelijke oude vrouwen en gepensioneerden in beweging komen. Ik wil ze allemaal vernietigen.

Buiten spelen en dan weer naar binnen

Tuin De Heyligenberg Leusden

Kijk nou toch eens wat een prachtige tuin. In de omgeving is zoveel moois te beleven. Het barst hier van de theetuinen, fruittuinen, zorgboerderijen en weidse uitzichten. Dit weekend waren we in De Heyligenberg in Leusden. Een beeldschone tuin vol kleurige bloemen en veel bramen, bessen en frambozenstruiken waar je doorheen kunt lopen en al het moois goed kunt bewonderen. Er is een kas en een winkeltje waar je wat kunt kopen. Veel vrijwilligers wieden, sjouwen, oogsten, bakken en maken jam en vruchtensaus en zorgen met elkaar voor dit prachtige resultaat.

De sfeer voelt weldadig. De tuin is omsloten achter een oude muur net zoals in Amelisweerd en andere plekken in de buurt. Het voelt als kloosterplaatsen, stille plaatsen, heilige plaatsen waar hele oude verhalen worden verteld en als het ware nog leven. Ik voel me dan een kind, dat zachtjes op haar tenen al die pracht aanschouwt. Het voelt als tussentijd en tussenruimte en helemaal op adem komen.

Wat kan een mens veranderen. Wie had dat gedacht dat ik zo blij kon worden van een tuin?

We rijden richting Wijk en komen langs de kersenkramen. Uiteraard stoppen we en kopen diep rode kersen. Ook lukte het nog om kapucijners en verse doperwten te bemachtigen. Ja zo voelt dat en het maakt me blij. Heerlijk om gesprekjes te voeren met al die mensen die hiervoor zorgdragen en om mijn waardering uit te spreken.

Bij thuiskomst mijn schatten uitpakken en op de bank met een boek. Ik lees Ton Lathouwers Je kunt er niet uitvallen maar daarover een andere keer.

Durf je te openen

Barends verjaardag

Juni is bij ons verjaardagsmaand. Barend en Andreas mijn zonen zijn jarig, mijn moeder en mijn man Barend. We vierden die verjaardagen corona proof in kleine kring. Deze foto is van Barends verjaardag. Hij wilde graag dat de vrienden een gedicht of verhaal zouden meenemen en voordragen. Aldus geschiedde. Met af en toe een bezorgde blik naar boven als de wolken zich dreigend toonde, konden we, met af en toe de luifel naar beneden, toch in de tuin blijven.

De een haalde herinneringen op aan hun 42 jarige vriendschap, de andere vriend had een haiku gemaakt en er werd gezongen. De kleinkinderen hadden een mooie kaart voor opa getekend en huppelden ook nog even langs. Zijn 91 jarige moeder had een prachtige tekst geschreven aan haar innig geliefde zoon waardoor de anderen allemaal jaloers waren geworden. Heerlijk om een moeder te hebben die je aanspreekt met mijn innig geliefde eerstgeborene.

We genoten van ons intieme samen zijn en wisselden verhalen uit over onze kantelpunten.

Zondagmorgen werd mijn interview met Annemiek Schrijver in De Verwondering herhaald. We hadden zelf niet gekeken. Op een gegeven moment stroomden de berichtjes binnen via Facebook, Linkedin, mijn mailadres van de UU en via mijn website. Onbekende mensen schreven me dat ze geraakt waren en vertelde ook aan mij stukjes van hun geschiedenis. Oud studenten haalden herinneringen op. Sommigen mensen vroegen om advies of hulp.

Wat is het toch belangrijk om open te zijn en je verhaal aan elkaar te vertellen met hoogte en dieptepunten en dat je verhaal dan empatisch ontvangen wordt. Het grootste cadeau aan elkaar, zomaar of omdat je jarig bent.

Planten, dieren en mensen samen

organische radijs

Afgelopen week zijn we naar zorgboerderij de Hondspol in Driebergen geweest. Ook in Langbroek is een zorgboerderij waar je als klant de prachtigste groenten kan kopen.

De vogels kwetterden hard, gewoon keihard en de kippen liepen samen met kuikens vrij rond. In verband met de corona maatregelen konden we het complex verder niet bekijken maar wat we zagen was al prachtig. In een winkel was groenten van hun grond, zuivel en vlees te koop. Jammer genoeg waren de kapucijners al uitverkocht, maar we kochten wel prachtige bosuien, radijs, prei, bietjes, rucola, kaas met walnoten en geitenkaas met rozemarijn.

Ik voel me dan altijd de koningin te rijk. Alles geurt zo geweldig en verser dan dit kunnen we het niet krijgen. Op de site lees ik dat ze zelfs biologisch dynamisch zijn. Er wordt gezorgd voor mensen die niet in het gewone arbeidsproces kunnen werken en die helpen waar ze kunnen mee op het land of in de winkel.

Mensen, dieren en planten lijken harmonisch met elkaar om te gaan. Toen we nog in Utrecht woonden gingen we iedere vrijdag naar de biologische boerenmarkt en dat was al een feest. Maar nu er in de omgeving van ons huis zorgboerderijen met een winkel te vinden zijn, is het feest nog groter. Voorbeelden van zoveel zorg en liefde te zien en ervaren, maakt me hoopvol en blij. En ja ik weet het op grote schaal schijnt dit allemaal onmogelijk te zijn. Maar hoezo eigenlijk? Deze schoonheid moet toch uit te breiden zijn? Deze schoonheid van mens en dier en plant samen.

Morgen ga ik naar zorgboerderij Bartimeus in Langbroek en hoop dat ik daar wel kapucijners kan halen. Daar mag je de groenten zelf van het land halen als je wilt. Ik verheug me er nu al op.

Dromen

Foto gemaakt door Barend Boot

Gisteravond nog even in de tuin gezeten. Al uren trokken donkere wolken samen maar nog steeds geen spatje regen. Een kleine wandeling gemaakt maar we durfden toch niet goed van huis. De planten en de bloemen spuiten de grond uit en het geurt heerlijk in de tuin.

Maar snel barst dan toch het onweer en de regen los. Gauw de ramen boven dicht doen en voor het raam naar buiten kijken hoe de grote druppels vallen.

Als ik later die avond naar bed ga, is het nog warm in huis. Lekker het raam opengezet en snel val ik in slaap. Na een uurtje word ik weer wakker uit een wonderlijke flard droom. Een enorme vrachtwagen rijdt door een smalle straat. In de vrachtwagen zijn allerlei kratjes opgestapeld. Ik denk bierkratjes. De wagen stopt tegenover een huis te en probeert de kratjes in het huis te projecteren. Het is een soort fotograferen maar het wordt geen afbeelding maar echt. De kratjes staan dan ook in dat huis. Ik kijk er gefascineerd naar. Hoe kan dat?

Zoals de meeste van jullie weten lees ik op dit moment het rode boek van Jung en heb net Dat heb je gedroomd van Hein Stufkens uit. Blijkbaar activeert dat het onthouden van flarden droom.

Nu ik met pensioen ben, lijken mijn dromen heftiger. Ik word in de nacht een paar keer wakker. Ook overdag is mijn aandacht, mijn bewustzijn minder gefocused dan wanneer ik op de universiteit was. Ik lijk een andere laag aan te raken. Wat vloeiender en chaotischer. Ik ga zo wandelen want begrijpen doe ik het toch niet. Waar was die laag toen ik werkte?

Ik bevind me duidelijk in een nieuwe levensfase en probeer open te staan voor datgene wat gezien wil worden.