Stemexpressie: de stem als spiegel van jezelf

Wat goed naar onze stem luisteren, ons kan leren.

Met Pete Pronk al vele reizen met de stem gemaakt, zowel individueel, in een tweetal en in een groep. Niet praten, niet analyseren, maar ervaren wat er op dit moment is. De stem als belichaamde uitdrukking van hoe het op dit moment met ons gaat in plaats van de stem als een technisch instrument.

Stemexpressie is het bewust gebruiken en ontwikkelen van de stem als middel om gevoelens, gedachten en identiteit tot uitdrukking te brengen, zonder woorden en met de adem en andere geluiden.

Vaak denken we dat onze stem alleen bedoeld is om informatie over te dragen, maar zij vertelt veel meer. De klank, toonhoogte, ademhaling, het tempo en de resonantie verraden hoe wij ons voelen en hoe wij ons tot onszelf en anderen verhouden. Een gespannen stem kan onzekerheid of angst weerspiegelen, terwijl een vrije, volle stem vaak verbonden is met zelfvertrouwen en vitaliteit.

Het beoefenen van stemexpressie helpt mensen om beter contact te maken met hun lichaam en emoties. Door te spelen met klank, adem en ritme ontstaat meer bewustzijn van ingesleten patronen van spreken en zwijgen. Dat kan bevrijdend werken: gevoelens krijgen een stem zonder dat zij direct in woorden hoeven te worden gevat.

Daarnaast versterkt stemexpressie de communicatie. Mensen die hun stem bewust gebruiken, worden vaak duidelijker gehoord en overtuigender ervaren. Niet omdat zij harder spreken, maar omdat hun stem authentieker klinkt. Stemexpressie is daarom niet alleen een artistieke oefening, maar ook een vorm van persoonlijke ontwikkeling. Wie zijn eigen stem leert kennen, ontdekt vaak ook een nieuwe manier om zichzelf in de wereld te laten horen.

Het ik tussen spiegel en ontmoeting

Ons zelfbeeld ontstaat niet in afzondering. Wie we denken te zijn, groeit in de wisselwerking tussen onze ervaringen, de verwachtingen van anderen en de manier waarop wij worden gezien. Het ik is daarom geen vaststaand gegeven, maar een proces van interpreteren, spiegelen en veranderen.

Vanaf onze geboorte leren we onszelf kennen door de tast en de blik van anderen.

Verwachtingen kleuren hoe we naar onszelf kijken en naar anderen. We zien onszelf noch de ander zelden onbevangen. We nemen onze ervaringen, verwachtingen, verlangens en vooroordelen mee. We herkennen vaak eerder wat we verwachten te zien dan wie de ander werkelijk is. Daardoor bestaat het risico dat de ander een spiegel wordt van onze eigen behoeften, in plaats van een mens met een eigen werkelijkheid.

Werkelijke ontmoeting vraagt om openheid Zij begint waar we onze vanzelfsprekende oordelen tijdelijk opschorten en bereid zijn verrast te worden. In de ontmoeting met een ander ontdekken we niet alleen iets nieuws over die persoon, maar ook over onszelf.

Een gezond zelfbeeld vraagt niet om voortdurende bevestiging, maar om de moed jezelf en de ander te ontmoeten zonder dwang van vaste verwachtingen. Juist in die open ruimte kan er iets nieuws ontstaan, waarin het ik niet tegenover de ander staat, maar zich dankzij de ander verder ontwikkelt.

Zo fijn dat er plekken bestaan waar we dat kunnen oefenen. Dank aan het klooster Huissen om ons te ontvangen en omarmen. Ik blijf naast begeleider ook leerling.

Welke jij’s hebben jou ik gemaakt?

Deze plek is goud.

Hoe voelbaar is de sereniteit, de innerlijkheid, en het deel van een geheel zijn in deze gang. Ik loop vanzelf langzamer.

Ik ben weer in ons fantastische klooster in Huissen. Kijk toch eens naar deze gang. Wat een rust en sereniteit. Wat een uitnodiging om met jezelf en de ander aan de slag te gaan.

Gisteravond begon onze vijfdaagse ik en de ander. Veertien mensen die met elkaar de reis aan gaan om zich met zichzelf en elkaar te verbinden. In allerlei werkvormen proberen we het relationele van de woorden ik en de ander in beweging te krijgen. Te begrijpen, voelen, ervaren en wellicht te verstaan wat voor een mysterie we zijn.

Zelfbeeld is eigenlijk geen goed woord, zei ik vanmorgen, het is meer het gepercipieerde beeld wat je denkt, hoe anderen over je denken en gedacht hebben. Voor sommige deelnemers nieuw en anderen knikken met een een glimlach.

Zoekend en tastend probeer ik te voelen waar de kennis zit, waar de ruimte is, om de relatie tussen ik en de ander in beweging te krijgen. Bedachtzaam laat ik me dragen wat hier zo veel makkelijk is. Laten we heel zuinig zijn op onze heilige plekken.

Agenda maart

We zijn nog even op Schiermonnikoog, omringd door veel fazanten, veel vogels, enkele konijnen en een haas in het heerlijke lenteweer en de uitbottende natuur.

Uiteraard enkele uren per dag schrijven wat hier altijd wonderwel goed lukt.

Naast het schrijven van een boek ook mijn “optredens” voorbereiden.

9 maart 2026 ga ik naar de bibliotheek Twenterand in het kader van internationale vrouwendag. Ik word daar geïnterviewd door Inge Tjapkes over Wie ben ik als niemand kijkt. Het begint om 12.00 uur Het Punt, Vroomshoop en je kunt je er nog voor opgeven bibliotheektwenterand.nl Iedereen is welkom, ook mannen

17 maart 2026 ben ik in Boxtel waar ik een lezing geef over ouderen gebaseerd op mijn laatste twee boeken Wie ben ik als niemand kijkt en Zeg me wie ik ben. Openbare Bibliotheek Boxtel, Burgakker 4. 10.00-12.00

26 maart 2026 is de tweede live ontmoeting van Bendeleiders. Plotten en Smeden .Hoe dragen we als oudere vrouwen bij aan de samenleving en hoe kunnen we het negatief beeld over oudere vrouwen positiever draaien. Er is zoveel energie, talent en wijsheid onder oudere vrouwen, die we graag willen gebruiken en laten zien. De Afslag, Bussum 13.30-17.00. opgeven www.bendeleiders.nl

29 maart tot en met 2 april 2026 geven Pete Pronk en ik weer een vijfdaagse retraite over ik en de ander in het klooster in Huissen. Een heilzame, diepgaande en speelse ontdekkingsreis met tal van creatieve werkvormen. Ook daar kun je je voor opgeven. kloosterhuissen.nl

Ik vind het zelf een afwisselend en mooi programma voor de maand maart en de rest van de tijd schrijven aan mijn boek. Ik hoop je ergens te ontmoeten

Leraar en leerling tegelijkertijd

Klooster Huissen oktober 2025

Net weer terug uit het klooster Huissen en helemaal gevoed en opgeladen. Heel diep geslapen in mijn eenvoudige eenpersoonsbedje en opgeladen door de rust en ruimte van het klooster en de tuin. Ja die kloostertuin is fantastisch om aandachtig en rustig te lopen en per dag de bomen en struiken zien veranderen. Maar bovenal ben ik gevoed doordat we als groep met 12 mensen, inclusief ons als begeleiders, samen konden leven in veiligheid en harmonie, waardoor iedereen haar/zijn maskers wat kon laten zakken. Wat doet dat een mens goed.

Thuisgekomen zocht ik mijn oude boeken op die op een of andere manier te maken hebben met het thema ik en de ander zoals De vreemdeling in onszelf van Julia Kristeva en Elisabeth Badinter De een is de ander. Allebei boeken die vertaald zijn in het Nederlands in de jaren tachtig en die ik toen verslonden heb. Ook nu nog een genot om te herlezen. De vreemdeling zit in onszelf.

De mensen die me kennen weten dat ik van paradoxen houdt en ook om die reden was de vijfdaagse ik en de ander helend omdat ik zowel begeleider als deelnemer was. Leraar en leerling dus even een stukje in mijn heelheid mogen leven en ik had het gevoel dat dat voor meerdere van ons gold.

De eerstvolgende vijfdaagse retraite ik en de ander is 29 maart-2 april 2026. Je kunt je binnenkort aanmelden op de website van de klooster.

Retraite ik en de ander. Helend voor de ziel

fotograaf Pete Pronk

Vandaag thuisgekomen na een vijfdaagse retraite in het klooster Huissen samen met Pete Pronk met als thema Ik en de Ander. Over relationele identiteit waar ook mijn nieuwste boek Zeg me wie ik ben. Over de grenzen van identiteit overgaat.

Zondagavond 20 juli zijn we begonnen in de sjoel, dat is de zolderruimte in het klooster waar deze foto is genomen. Een grote ruimte om fijn in te verblijven en waar verschillende werkvormen mogelijk zijn. Er zijn tafels, stoelen, matjes en meditatiekussentjes. Zondagavond gebruiken we voor een rustige kennismaking en een goede landing om te voelen wat een mens nodig heeft. We vragen dan ook altijd “wat is je wens voor deze dagen?”. Een enkeling zegt het niet te weten maar de meesten weten het wel. Meer ruimte, meer rust en meer zachtheid zonder te werken maar door beter te voelen, door meer aanwezig te zijn in het lijf. Een ieder heeft zo haar eigen woorden.

Iedere morgen beginnen we met mediteren. Daarna een tekst over ik en jij, over identiteit, wie kies je om te zijn, een oefening en een uitwisseling van de opgedane ervaringen. Om 12.30 lunch en ruimte om te rusten, te wandelen, te tekenen en te praten. Pas om 14.30 begint ons middagprogramma waar het bewegen, het lichaam en de stem centraal staan. Pete Pronk geeft deze middagen. We zingen, wiegen, masseren, dansen en luisteren naar onze eigen stem en die van anderen. Individueel, in tweetallen en soms met de hele groep. Bij sommige komt er amper geluid uit, anderen durven en kunnen al meer kleuren te laten horen en bij ons allemaal kunnen we aan het eind van de retraite onszelf, onze stem laten horen.

Veel aandacht voor niet geleefde stukken in ons, voor onze schaduwkanten, veelal op speelse wijze. We hebben schuddebuikend gelachen en soms gehuild, gepiept, gekreund. De avonden gebruiken we in rust omdat wat zich in ons beweegt en wat aangeraakt is, beter te voelen, beter te verstaan.

We ervoeren onze uniciteit en dat we hetzelfde zijn. Zelden zoveel wederkerigheid ervaren als met deze groep. Helend voor de ziel zoals een van de deelneemsters zei.

Wil je dit ook ervaren? Wil je meer weten hoe anderen ons ik maken en waar onze vrijheid en ruimte ligt? Geef je dan op voor onze vijfdaagse in oktober. Meerdaagse Ik en de ander

Laatste lezing van dit academische jaar in een bomvolle zaal

fotograaf Barend Boot

15 juli 2025 was mijn laatste lezing van dit academische jaar over Zeg me wie ik ben. Over de grenzen en mogelijkheden van identiteit. Een uitverkochte zaal in Zeist met een prettig publiek. Ik had de lezing de titel ik en de ander meegegeven om het relationele karakter van identiteit aan te geven.

Grappig trouwens dat ik nog steeds denk in termen van de universiteit als het om de indeling van een jaar gaat maar dit terzijde.

Ik kende maar een paar mensen en ervaar het als bijzonder dat zoveel mensen naar me willen luisteren. ’t Gilde in Zeist organiseert in de zomerweken een serie lezingen met zeer uiteenlopende onderwerpen voor een prijsje van slechts 8 euro. Het hele evenement wordt gedragen door vrijwilligers. De ontvangst was hartelijk, de presentatie stond al klaar, de headset en een kan water en het geluid was uitstekend. Geen enkele klacht alleen maar complimenten over het geluid en mijn heldere stem vanuit het publiek. En ik tevreden om het plezier van vertellen en mensen uitnodigen om mee te denken weer kon ervaren.

Zondag begint de vijf daagse retraite samen met Pete Pronk in het klooster in Huissen en daarna is het echt een maand vakantie.

1 september de eerste lezing van het nieuwe academische jaar in het kader van Studium Generale in Leiden. Ook over identiteit. Zeg me wie ik ben

Heb je zin om van de zomer iets nieuws te doen? Meld je aan voor ik en de ander in het klooster Huissen

Loop je te mijmeren op welke manier je je zomer wilt beleven? Heb je wel eens aan het klooster in Huissen gedacht? Een fantastische plek om op adem te komen. Pete Pronk en ik geven een midweek van 20 juli tot en met 24 juli 2025. We hebben de retraite ik en de ander genoemd. Op speelse en serieuze wijze gaan we deze week aan de slag met onze relationele identiteit, mede gebaseerd op mijn nieuwste boek Zeg me wie ik ben.

Pete en ik vullen elkaar goed aan, hij met zijn humor, bewegelijkheid, stemoefeningen en ik met mijn helderheid, schrijven en denken over het lijf en identiteit. Wij bieden een afwisselend programma met verschillende werkvormen in een kleine groep. We werken met maximaal 12 mensen. We mediteren, lezen samen op contemplatieve wijze teksten, schrijven over ons lijf, luisteren heel aandachtig naar elkaar en geven stem aan alles wat zich in ons beweegt. Ieder op haar/zijn eigen wijze. Er is geen moeten, maar een uitnodiging om te vertragen en te rusten.

Voel je welkom. Wees er op tijd bij, want bij 12 aanmeldingen is de retraite vol. Je kunt je opgeven via deze link Meerdaagse Ik en de ander

Het boek Zeg me wie ik ben komt tot leven

fotograaf Barend Boot

Mijn boek staat in de etalage van de boekwinkel den Boer in Baarn omdat ze aanbevolen wordt door Suzanne (die ik niet ken). Was u dat al opgevallen dat in veel grote autonome boekwinkels het personeel veel leest en hun favoriete boeken extra onder de aandacht brengt van het publiek? Soms zelfs met een handgeschreven briefje erbij. Ik weet niet wat Suzanna’s overwegingen waren maar het maakt me blij. Tot nu toe was ik alleen op 28 januari bij Adrie Heinen in Den Bosch geweest, alwaar ze mooie stapels hadden liggen en de boekhandelaarste me had geinterviewd maar verder niemand het nog gelezen had.

Het wonderlijke proces van het grote niets, na het verschijnen van een nieuw boek, is voorbij. Ik vermoed dat alle schrijvers dit fenomeen kennen. Je hebt een tijd met hart en ziel aan een boek gewerkt. Er zijn verschillende scharnierpunten in dit proces. Een van die scharnierpunten is het uitkomen van je boek, vaak feestelijk, in mijn geval in het klooster in Huissen, in een volle kapel. Maar niemand heeft het dan nog gelezen op je eindredacteur na. De eerste boeken worden verkocht en er ontstaat een periode van wachten. Dat voelt spannend en met het verstrijken van de dagen word ik langzamerhand onzeker. Wat als er niets gebeurt? Wat als ik geen enkele reactie krijg van een lezer? Wat als het boek onzichtbaar blijft?

En dan ineens ziet je man jouw boek in de etalage van boekhandel den Boer in Baarn en maakt hij er een foto van. Ze komt tot leven….. dat is wat ik dacht, toen hij het me vertelde en ik voelde me blij. En ineens ging het stromen en kwamen de verzoeken van boekwinkels en anderen binnen.

8 maart 2025 11 uur boekhandel Broese in Utrecht interview en signeren

15 maart 2025 15.00 boekhandel Pettinga Wijk bij Duurstede. Ook hier ligt het boek in de etalage.

21 maart 2025 15.30 boekhandel Jacques Baas Driebergen

Kijk voor de actuele data in de agenda op mijn website

Rumi het gedicht Vragen dat ik voorlas tijdens mijn boekpresentatie Zeg me wie ik ben.

Vragen

De hele dag kan ik aan niets anders denken, elke nacht vraag ik mezelf af: waar kom ik vandaan en wat moet ik doen? Ik zou het echt niet weten. Mijn ziel komt van een andere wereld, dat weet ik zeker. Even zeker als ik voel, dat ik daar ook eindigen zal.

Ik werd dronken in de een of andere kroeg, maar als ik weer ben teruggekeerd, zal ik helemaal nuchter zijn. Ondertussen ben ik als een vogel van verre oorden, gekooid in den vreemde. De dag breekt aan dat ik uitvlieg, maar met wiens oren hoor ik mijn eigen stem? Wie spreekt met mijn mond? Wie ziet met mijn ogen? Wat is de ziel?

Het zijn vragen die blijven komen. Zelfs de schim van een antwoord zou me al verlossen uit deze kerker van dronkaards. Ik kwam hier niet uit vrije wil; zomaar weggaan lukt me niet. Degene die me hier heeft gebracht, zal me ook thuis moeten brengen.

Deze gedichten. Nooit weet ik wat ik ga zeggen. Een schema of plan heb ik niet en als ik ze niet voordraag, kan ik heel stil worden, en nauwelijks mijn mond opendoen.

Rumi, een Soefi dichter, stelt in dit gedicht de vragen waar komen we vandaan en waar gaan we naartoe? Wat is de ziel? En waar zijn we thuis? Wie spreekt er als wij spreken? Hij werd geboren in 1207 in het huidige Afganistan en stierf in 1273 in het huidige Turkije.

Wezenlijke vragen die we ook nu in onze tijd stellen. Ik raak ontroerd door zijn zin degene die me hier heeft gebracht, zal me ook thuis moeten brengen. Zo diep als Rumi gaat, herken ik uit mijn puberteit en jongvolwassenheid. En deze zoektocht zou ook heel goed voor onze jonge mensen van nu kunnen gelden.

Nu troost ik me dat ik het niet weet en vertrouw erop dat degene die me hier bracht me ook weer thuis brengt.