Klooster Huissen een inspirerende plek

Het prachtige klooster in Huissen 11 april 2019 tijdens mijn boekpresentatie

Aalt Bakker de directeur van het prachtige klooster in Huissen interviewde me voor de kloosterkrant van het najaar 2020. Lees hieronder ons gesprek en neem een kijkje op hun site voor inspiratie en bemoediging.

Ik voel me rijk!

Ik voel me rijk zegt ze ineens tijdens ons gesprek. En dat na de pittige lockdown in coronatijd. Haar  pensioen ging een paar maanden eerder in dan gepland. Haar geplande afscheidsfeest viel weg. Ineens viel alles stil. Van een hoogleraar volop in het leven was ze opeens lid van de groep kwetsbaren. Een gesprek met een bijzondere vrouw Liesbeth Woertman, emeritus hoogleraar psychologie.

‘’Tijdens de persconferentie half maart vertelde premier Rutten dat grote evenementen worden afgelast vanwege corona. Eerst dacht ik nog dat het wel mee zou vallen. Maar een paar dagen later realiseerde ik me dat mijn afscheid als hoogleraar ook niet door kon gaan. Ik zag er zo naar uit. De universiteit werd opeens gesloten. Er was zelfs geen gelegenheid om persoonlijk afscheid van mijn collega’s te nemen en mijn persoonlijke spullen mee te nemen. “In mei was mijn afscheid gepland en ik had mijn afscheidsrede al in mijn hoofd. De avonden in Tivoli in Utrecht rondom mijn boek je bent al mooi gingen niet door. Alles werd afgelast.

Ik vond het een chaotische en lastige tijd. De eerste weken moest ik echt mijn best doen om niet somber te worden. Er viel heel abrupt heel veel weg. Mijn werk, de ontmoetingen in de bibliotheek in mijn woonplaats, mijn yogales, alles stopte. Ik kon mijn kinderen en kleinkinderen niet zien. Zij wilden niet dat zij ons zouden besmetten. Ik had ineens zeeën van tijd. Het was een ervaring van leegte. Net alsof we midden in het verkeer zitten en alles ineens stil valt.

Ik voelde me ineens lid van de probleemgroep in de corona pandemie. Ik hoorde er niet meer bij. Tijdens wandelingetjes door mijn woonplaats probeerde ik de mensen die ik tegen kwam steeds met warme ogen aan te kijken. Maar zij keken de andere kant op en liepen heel ruim om me heen. Ze dachten dat ik iets ergs had. Ik voelde me in de hoek gezet.  Ik moest me zelf wel even goed toespreken. Het was een lesje in nederigheid voor me. Toen kon ik tegen mezelf zeggen dat het heel jammer is, maar dat het zo is en niet anders. Ik kon me herpakken en kon ik me gelukkig prijzen met mijn fijne plek en mijn tuin.

Dor hout

Er was veel angst in die periode. Er ontstond ook een flinke tweedeling tussen de generaties, tussen jong en oud. Er werd gesproken over dor hout. Als er keuzes gemaakt moesten worden wie er een plek op de Intensive Care kreeg, dan kwamen de ouderen niet in aanmerking, omdat zij toch niet meer lang te leven zouden hebben en omdat zij niet meer zouden bijdragen aan de samenleving. De ouderen werden als ding neergezet, waarover werd besloten. Het was niet nieuw wat er gebeurde, maar het was wel een pijnlijke uitvergroting.

We weten in het westen ook niet goed hoe we met ouderen moeten omgaan en wat zij nog kunnen betekenen voor de maatschappij na hun pensioen. Ouderen dragen dan blijkbaar niet meer bij aan de maatschappij. Ouderen kunnen nog enorm veel bijdragen. Veel verenigingen en kerken draaien op de inzet van ouderen. Veel ouders kunnen werken dankzij grootouders die oppassen. Dat telt blijkbaar niet mee. Dan heb ik het nog niet over de wijsheid en ervaring die ouderen hebben.

Maar horen in onze samenleving alleen mensen die bijdragen er bij? We kijken steeds meer alleen naar economische factoren. Wat kost iemand en wat levert hij of zij op. Ons mensbeeld is versmald tot een mens als economisch wezen, de homo economicus. Als we zo kijken naar mensen, dan gaan we puur op economische gronden keuzes maken. Wat voor samenleving leven we dan in?

Wijsheid

Ik vond de coronatijd in het begin lastig. Ik was blij met de ervaring die ik eerder had opgedaan tijdens mijn leven. Ik was al een paar keer eerder in mijn leven ‘’omgevallen’’. Ik heb toen geleerd de lastige dingen aan te gaan, moedig te zijn en terug te gaan naar het punt waar je ontrouw bent geworden aan jezelf. Vroeger liep ik er voor weg. Dan voelde ik me slachtoffer, of overschreeuwde ik me. Dat hielp natuurlijk niet. Het aangaan is de beste strategie en dat is ook de kortste weg. Het hielp me deze keer dat ik dat eerder al had meegemaakt en geleerd had. Dat kwam me nu goed van pas.

Als er iets is dat je niet bevalt, ook al heb je het niet zelf bedacht, moeten we het aan gaan. We zijn geneigd om lastige dingen eerst te relativeren of te maskeren. We laten dan iets anders zien dan er feitelijk is en ook dan je werkelijk bent. Dan wordt je ontrouw aan je zelf. Hoe moeilijk iets ook is in je leven, ga het toch aan en accepteer dat het zo is. Dan kun je de lef vinden om je te herpakken. Dat is de kortste weg naar herstel. Dat is de wijsheid die in de loop van de jaren meer ontstaat. Ik had die wijsheid graag eerder geleerd in mijn leven.

Het was pijnlijk om te ervaren dat ouderen in de hoek gezet werden. Ouderen dragen vaak nog heel veel bij. Maar als we dat alleen in geld blijven uitdrukken, dan zie je dat niet. Maar als we het alleen economisch bekijken, dan zien we de waarde ervan niet.

Mocht ik echt oud worden, dan wil ik geoefend hebben om het aan te gaan. Als mijn geheugen of mijn lijf me in de steek laat, dan zijn er minder hulpbronnen om het aan te gaan dan nu. Ik ben blij dat ik in mijn leven geoefend heb, zo ook deze keer in coronatijd.

Aan het eind van ons gesprek laat ze me een prachtig schilderij zien. Een portret van een kind met een blik vol verbijstering en kwetsbaarheid. De schilderes (Maija Kulenovic) is geboren in Sarajevo, voormalig Joegoslavië en heeft de oorlog in haar geboorteland meegemaakt. Het kind is geschokt door hetgeen ze ziet. Ze ziet iets verschrikkelijks, maar kan niets doen. Ze moet zien te leven met wat ze voor haar ogen ziet gebeuren. Ik kan mijn ogen niet van het schilderij afhouden.

Plezier in de keuken

Afgelopen weekend heeft Isabella een taart gebakken samen met opa Barend. Aday was te moe omdat hij op kamp was geweest en niet had geslapen. In het kamp hadden ze geleefd alsof ze in vroegere tijden leefden dus poepen boven een gat, slootje springen, op hooibalen slapen. Dat soort zaken. Nou dat was eens maar nooit meer. Hij was blij dat hij weer thuis was en waardeerde een toilet waarop je even rustig alleen kon zitten en een warm bed als nooit tevoren.

Terwijl de taart in de oven stond gingen Isabella en ik in de keuken groenten snijden, terwijl Aday onder een dekentje op de bank lag en ze zei “we zijn collega’s”en ik zei lachend je hebt helemaal gelijk, we zijn nu collega koks. Ze gaf me op haar manier een boks.

Nadat we heerlijk hadden gegeten en van de pruimentaart hadden gesmuld, gingen Aday en Isabella afdrogen, terwijl opa Barend afwaste. Wat een rijkdom op de zaterdagavond zomaar samen zijn.

De rol van grootmoeder is eigenlijk de eerste vrouwenrol die me goed past. Wonderlijk. Ik vind dochter en moeder zijn ingewikkeld. Dat wrong en wringt aan alle kanten omdat blijkbaar de beelden van een goede dochter en moeder me dwars zaten. Daar kon ik niet aan voldoen.

Ik realiseer me voor het eerst dat ik blijkbaar voor mezelf geen beeld heb van een goede grootmoeder en dat ik maar wat doe. Ik maak tijd en ruimte voor mijn kleinkinderen dat is zeker. Ik word heel blij van hen en ben graag met hen samen maar dat heeft niets met perfectie te maken.

Zomaar samen Zijn. Misschien begin ik toch iets van het leven te begrijpen.

Blij met je lichaam

NRC 29 augustus 2020

Blij met je lichaam, zoveel body’s, zoveel soorten en maten, was de kop van een artikel in het NRC op 29 augustus 2020. Twee volle pagina’s over de body positivity beweging. Ik schreef er ook al eerder over en het waren de gekleurde vrouwen die zich sterk maakten voor een diverser schoonheidsideaal en zoals we weten is dat aardig gelukt. Kijk maar eens naar de covers van vrouwentijdschriften waarin ook in deze septembermaand weer veel zwarte vrouwen te bewonderen zijn.

Het dunne, witte schoonheidsideaal is aan het kantelen naar een gekleurder lichaam met rondingen. De body positivity beweging is nu meer een beweging van dikke vrouwen en het is belangrijk om meer diverse lichamen in beeld te brengen om op die manier het schoonheidsideaal te verbreden. Kijk mensen op zoveel manieren zien levende vrouwenlichamen eruit

Maar het zou in de discussie over uiterlijk wat mij betreft wel wat meer over de relatie met het uiterlijk en identiteit mogen gaan. Het uiterlijk is het eerste dat we van elkaar zien en we hebben daar direct een mening over. Vrouwen zijn historisch en cultureel altijd op hun uiterlijk beoordeeld en dat maakt kwetsbaar. Wij oordelen elkaar de hele dag en worden beoordeeld, in eerste instantie op ons uiterlijk en daar zijn de meeste vrouwen zich zeer van bewust. En dat maakt vaak onzeker.

We zijn veel meer dan ons uiterlijk en er kunnen veel meer bronnen zijn om onze identiteit aan te ontlenen dan alleen ons uiterlijk. Denk aan werk, aan relaties, aan kwaliteiten en talenten. Wij hebben ons als vrouwen nog nooit zo kunnen ontplooiien als in deze tijd. Laten we toch eens mee ophouden om ons zo druk te maken over ons uiterlijk. Laten we ons lichaam liefhebben. Laten we ons lichaam versieren en er plezier aan beleven maar hou op het zo te objectiveren. We zijn al mooi.

Moeiteloos in vriendschap leven

met Linda en Femke in Leersum

Tropische temperaturen in ons huisje in de bossen van Leersum. Een heerlijke schrijfweek met mijn jonge vriendinnen. Ieder een eigen kamer en een gemeenschappelijke ruimte met laptops en telefoons om vijf dagen met elkaar te zijn en te schrijven. Het is boven de 35 graden en geen airco. In de morgen zetten we alles tegen elkaar open en vanaf 11 uur gaat de hut op slot. Het eten is ingeslagen en de gordijnen gaan dicht.

Om een uur of twee begin ik het slecht te krijgen omdat ik de hitte niet kwijt raak. De vriendinnen zijn van het kouwelijke soort en floreren heerlijk met dit hitte. Als mijn hoofd echt rood uitslaat, pakt Linda resoluut het kinderbadje en vult het met koud water. Mijn voeten sissen nog net niet als ik ze in het water steek.

Wonderlijk dat lichamen zo verschillend kunnen reageren op hitte en kou. We delen onze ervaringen en analyseren er lustig op los hoe die verschillen tot stand zijn gekomen en wat de functie ervan is. Ik ben de oudste dus dat is een deel van de verklaring en zij zijn dunner.

Femke is onze kampioen bedden strak opmaken en zij heeft voor mij een bedje gemaakt met alleen lakens en geloof het of niet maar ik heb heerlijk geslapen. Wat zijn deze vrouwen mij dierbaar. Zo samen kunnen zijn, veel delen met elkaar en iedereen zet haar talenten in om de anderen te helpen. Vanzelfsprekend bewegen we ons in de toch wel beperkte ruimte zonder enige wanklank.

Dan trekt de lucht dicht en gaat het waaien en onweren met grote druppels regen. We zien zelfs hagelstenen. Snel rennen we door het huisje om ramen en deuren te sluiten. Heerlijk. Het bos begint hoorbaar te ademen en stoot heerlijke geuren uit.

We zien de stress in elkaars gezicht verminderen en ieders eigenheid komt in de loop van de dagen naar voren. Iemand op jezelf zijn en in verbinding met anderen dat is hoe ik wil leven omdat het vreugdevol is en moeiteloos en van grote schoonheid.

Het ontstaan van het lichaamsbeeld

Hier is ze dan mijn nieuwe boek. Het is de herschreven versie van Psychologie van het uiterlijk. De literatuur is geactualiseerd en ieder hoofdstuk begint met een column. Ook heb ik een nieuw laatste hoofdstuk geschreven om aan te geven wat er veranderd is tussen 2013 en 2020 op het gebied van lichaamsbeeld.

Samen met Je bent al mooi. De schoonheid van imperfectie dat in april 2019 is uitgekomen bij uitgeverij Ten Have is, vormen de boeken een mooi duo. Steeds opnieuw bleek bij interviews en lezingen dat het ontstaan van het lichaamsbeeld en de onmogelijkheid om onszelf objectief waar te nemen belangrijk blijft. De toegenomen invloed van social media en het verschijnsel van influencers vroeg ook om een aanvulling. Het witte, dunne schoonheidsideaal voor vrouwen lijkt op haar laatste benen te wankelen en kleur en vormen lijken toe te nemen. Mannen en hun gespierde lichaamsbeeld en de druk om ook iets cosmetisch te laten veranderen, komt voor een jonge groep mannen dichterbij. En zie daar, dit werd het nieuwe boek dat verkrijgbaar is bij iedere boekwinkel vanaf 11 augustus.

In de aanloop daarnaar toe waren er alweer veel media verzoeken. Maandag 3 augustus had ik een pagina groot interview in De Telegraaf, zowel in de papieren krant als online. Dinsdagmorgen 4 augustus een interview gegeven aan Plus online en dinsdagavond een uur radio bij Kunststof om 19.30. En zo gaat het maar door. Ik zal de links waar mogelijk posten op Facebook en Linkedin.

Het is wel weer even wennen na veertien heerlijke rustige dagen op Texel maar het is geweldig hoeveel aandacht er is voor dit onderwerp. Misschien dat we toch iets van een presentatie kunnen doen in september maar dat hangt van de Corona ontwikkelingen af. Ik hou u op de hoogte maar nu eerst van genieten van dit boek. Koop dit boek en geef het cadeau aan een vriend of vriendin met een warme blik en warm hart, nadat je het zelf hebt gelezen. Op naar een wereld met meer diverse blije lichamen.

Vrienden

foto gemaakt door Pete Pronk

Jammer dat we er niet aan hebben gedacht om een foto van ons drieen te maken. Onze vriend Pete was weer heerlijk twee dagen bij en met ons. Hij heeft de foto gemaakt omdat hij altijd zo geniet van ons eten. Het is zo fijn om voor hem te koken omdat hij het zo waardeert.

Barend had zich deze keer uitgesloofd met veel gegrilde groenten, een grote bak sla uit eigen tuin en een toetje van rabarber en aardbeien met slagroom. Water met citroen en verse munt en een mooie fles wijn. Heerlijk eten zo buiten in de tuin en dan onze gesprekken.

We spraken over relationele identiteiten zoals jullie weten een onderwerp waar ik al veel over heb geschreven maar nu ineens volop in de aandacht is. De samenleving definieert ons en dan is de vraag hoe jij als individu daarop reageert. Hoeveel ruimte is er eigenlijk om daar zelf invulling aan te geven? Krijgt iedereen dezelfde ruimte of moet je die altijd pakken?

We spraken over de monsters in onszelf en hoe we alle drie, op eigen wijze, daarmee aan de slag zijn. Alles wat we niet aan willen kijken, blijft toch op een of andere manier aan onze deur kloppen.

We spraken over onze dromen en hoe bijzonder het is deze op te schrijven en erover te vertellen. Door hardop in de morgen bij het ontbijt de flarden aan elkaar te vertellen en dat een van ons dan ineens zegt, het valt me op dat je naar de rechterkant van je lichaam wijst en niet naar je hart. Zo’n handeling die je niet van jezelf ziet en waar je je niet bewust van bent, kan zomaar een andere laag aan het droomflard toevoegen.

We spraken over onze relaties en hoe waardevol die zijn. Dat we er vaak niets van begrijpen en hoe lastig het is om steeds maar weer een juiste afstand en een juiste nabijheid te vinden. We hadden een rijk weekend zo met elkaar. Vrienden onder elkaar.

Jung

Onlangs verscheen Carl Jungs ontdekkingsreis door zijn geest in het Nederlands. Liber Novus: Het Rode Boek. The New York Times noemde het de heilige graal van het onbewuste.

Veertig jaar geleden kwam ik in aanraking met het werk van Jung. Nee niet op de universiteit daar werd het niet gedoceerd maar door de tiendelige Nederlandse vertaling van een groot deel van Jungs werk door uitgeverij Lemiscaat.

Het was nog in mijn arme periode, in de jaren tachtig van de vorige eeuw, en toch heb ik een voor een deze mooie gebonden boeken gekocht en gelezen. Het raakte me door de prachtige afbeeldingen, de rol van het collectieve onbewuste en zijn interesse in dromen en andere culturen. Ook zijn animus en anima concept als het vrouwelijke in de man en het mannelijke in de vrouw viel bij mij op vruchtbare aarde.

In dit Rode boek dat jaren in een kluis heeft gelegen en recent door de familie vrij gegeven, is zijn innerlijke reis beschreven. Jung had visioenen en voorspellende dromen. Hij wekte hallucinaties op bij zichzelf en beschreef de beelden die hij zag in dit grote rode boek. Zo dapper om de bestaande dichtomie tussen gek en normaal te durven doorbreken.

Ik las deze week in de Groene Amsterdammer dat de controversiele hoogleraar psychologie Jordan Peterson een groot bewonderaar is van Jung en daar ben ik erg verbaasd over. Wat leest hij bij Jung wat ik niet lees? Het kan toch niet het vrouwelijk in de man zijn of de overeenkomsten in symbolen uit verschillende culturen? Of de doorbreking tussen gek en normaal?

Het Rode boek telt 581 bladzijden en ik ben pas op 125 maar dit citaat trof me:

“Mijn pad is niet jullie pad, daarom kan ik jullie niet onderwijzen. Het pad is in ons, maar niet in de Goden, noch in leringen, noch in de wetten. Wee degenen, die bij de gratie van voorbeelden leven! Het leven is niet met hen. Als jullie volgens een voorbeeld leven, dan leven jullie dus het leven van dat voorbeeld, maar wie zou jullie eigen leven leven als jullie dat zelf niet doen”.

Genoeg stof om over na te denken.

Oranje roos

Deze prachtige roos, gekweekt door mijn vriend Ad, stuurde hij me vanmorgen per Whatsapp. Mooie koningsdag lieverd in goede gezondheid, schreef hij erbij.

Deze dierbare vriend, de koning van de zorg, is de meest attente en verzorgende man die ik ken. Ja sorry andere mannen, het is echt zo. Ik leerde Ad kennen als student psychologie aan de universiteit Utrecht. Hij was al psychiatrisch verpleegkundige en van zekere leeftijd toen hij begon aan de studie psychologie. Tijdens het eerste college zat hij samen met een andere oudere man voorin de collegezaal. Dat was zo opvallend dat ik naar hen toeliep en hen welkom heette. De rest van het college sprak ik vooral tegen hen. Gretige mensen die graag wilde leren. Dat is zo fijn want dan resoneert wat je vertelt, direct en haalt daardoor het beste van jou als docent naar boven.

We vielen direct op elkaar de gretige student en de docent. Later werd hij mijn collega en nog later werden we vrienden. Iedere morgen kwam hij altijd even met een blij gezicht mijn kantoor binnen. Heb je goed geslapen? Heb je lastige dingen vandaag? En ontzettend vaak gaf hij me een cadeautje. Een gedicht, een foto en een boek dat hij weer voor een habbekrats op de kop had getikt. Hij organiseerde een waanzinnig feest toen ik benoemd werd als hoogleraar want hij vond het zielig dat ik nooit eerder een echt feest in mijn leven had gekregen. Zo’n vriend. Hij wist precies waar ik van hield en als het in zijn macht lag dan regelde hij het. Studenten die toespraken hielden, muziek en dans en een prachtig foto album ter herinnering.

En toen ik ziek werd heeft hij me weken verzorgd. Iedere dag kwam hij naar mijn huis. Vrolijk, hoopgevend en kundig. Van hem leerde ik om iedere dag met de bloemen te beginnen. Altijd in een schone vaas en helder water, lieverd!

Al een paar jaar verschijnt hij in december als Sinterklaas voor mijn kleinkinderen. Op mijn laatste verjaardag zei mijn kleindochter he de stem van Ad lijkt op die van Sinterklaas. Ja je hebt gelijk, zei ik. Verdomd de stem van Ad lijkt op die van Sinterklaas en we moesten erg lachen.

Zo’n vriend dus. Hij kweekte deze oranje roos en voor mij is hij de koning der vrienden. Ik moest dat vandaag op deze bijzonder koningsdag met jullie delen. Koester je vrienden en wees zelf zo’n vriend voor een ander dat is echte schoonheid.

Dat ben ik

C’est moi lezing 14 november 2019

Afgelopen donderdag een lezing gegeven in Breda bij Cést Moi een schoonheidsinstituut. De eigenaar Corné had ik jaren geleden ontmoet op een congres van de Anbo waar ik een lezing hield naar aanleiding van mijn boek Moeders Mooiste. 800 schoonheidsspecialistes sprak ik toen toe over het belang van aanraking.

Vandaag ging de lezing over de gemanipuleerde onrealistische ideaalbeelden en de invloed van social media en reclames op ons lichaamsbeeld. De rode draad was hoe het kan dat we nog nooit zo mooi zijn geweest en nog nooit zo ontevreden. Een geïnteresseerd publiek van 50 mensen die uitgenodigd waren om een mooie avond te hebben vormden het publiek. Daarna vertelde een mevrouw over het belang van visolie en en andere dame sprak over micro needling waar je erg van zou opknappen. Gelukkig hield haar grafiek op bij 65 dus het ging niet over mij.

Het meest opvallend in de pauze waren de verhalen van moeders die met mij hun zorgen over hun dochters bespraken. Hoe konden zij hen helpen om zich niet zo druk te maken over een perfect uiterlijk. Het goede voorbeeld geven, was mijn antwoord. Geen commentaar op hun uiterlijk geven, zelf niet lijnen en eindeloos voor de spiegel negatief commentaar geven.

We reden terug naar Utrecht met de auto en vlak voor Utrecht zag ik een fel verlicht billboard opdoemen met de tekst: ooglidcorrectie slechts 820 euro voor beide ogen.

Ik zuchtte diep. Om soms moedeloos van te worden. Vechten tegen de bierkaai.

Komende week ben ik op retraite in een klooster. Even op adem komen.

Schoon genoeg

Ook de Vlamingen kennen hun Psychologie Magazine. In België heet het tijdschrift Psychologies en in het zomernummer wordt mijn boek besproken. Het artikel heeft als titel gekregen Schoon genoeg! Het ideaalbeeld op de schop.

De journaliste haalt het begrip heelheid dat ik mijn boek gebruik naar voren. “Heelheid heeft te maken met jezelf zien in je kwaliteiten al persoon, je problemen, je positieve en negatieve kanten, je sterktes en je zwakheden. Als mens zijn we al heel en leven we in gebrokenheid, tegelijkertijd. Ons denken beoordeelt, we splitsen ons af van onszelf en geraken van onszelf verwijderd. Terwijl alles wat je voelt en denkt mag meedoen en opgenomen mag worden in je zelfbeeld”.

In het Vlaams klinkt het mooier. Het contact met je lichaam heeft ook een centrale plaats in het artikel en uit een interview met een jonge vrouw, koos ik het volgende citaat: “Lang heeft mijn lichaamsbeeld mijn zelfbeeld bepaald en dat ging een op een: mijn ontevredenheid met mijn lichaam betekende dat mijn zelfbeeld laag was”.

Zij heeft geleerd om meer naar het functioneren van haar lichaam te kijken dan alleen naar haar uiterlijk. Dat gaf meer tevredenheid. Het schoonheidsideaal op de schop.