Lichaamsbeeld en eetstoornissen

Morgen opponeer ik in het academiegebouw op het Domplein van de Universiteit Utrecht waar Marlies Rekkers haar proefschrift Body image in eating disorders verdedigt.Het proefschrift richt zich op negatieve lichaamsbeleving bij eetstoornissen. Een negatieve of verstoorde lichaamsbeleving wordt beschouwd als een kernsymptoom van een eetstoornis. De promovenda heeft vier mooie studies gedaan aan de hand van vier vragen: moet er meer nadruk liggen op lichaamsbeleving in de behandeling van patienten met eetstoornissen? Hoe moeten we de negatieve lichaamsbeleving behandelen? Hoe kunnen we functionele lichaamsbeleving integreren in de behandeling van lichaamsbeleving? En als vierde vraag wat is de rol van depressieve symptomen in de behandeling van de lichaamsbeleving bij eetstoornissen.

Nadat ik haar werk had gelezen, bleef de vraag maar in mijn hoofd zoemen of de ontwikkeling van lichaam naar een zelf zoals beschreven door Rivka en Damsio behulpzaam zou kunnen zijn om de rol van lichaamsbeleving beter te begrijpen. Het voelende lichaam in de baarmoeder en de eerste maanden na de geboorte, is daar iets niet goed gegaan misschien? Vrij snel opgevolgd door het ruimtelijke lichaam en wanneer dit actiever en doelbewuster wordt verschijnt het actieve lichaam tussen zes en achttien maanden. Dan doet de taal haar intrede, bij Riva het persoonlijke lichaam genoemd, bij Damasio het autobiografische zelf, het moment waar kinderen in staat zijn hun lichaam als een geheel waar te nemen. Het talige lichaam wordt op de hielen gezeten door het geobjectiveerde lichaam, ongeveer rond drie jaar waardoor gevoelens van schuld of schaamte kunnen verschijnen. Als laatste wordt het sociale lichaam genoemd, de vierjarige kleuter wordt zich bewust van culturele normering. De ander kijkt en zegt hoe je eruit moet zien. Het gaat in de ontwikkeling steeds om de ervaring van het lichaam in verbinding met anderen en de omgeving. In de Puberteit komen daar de lichamelijke, seksuele kenmerken bij met haar nieuwe, vaak heftige gevoelens, waardoor het lichaamsbeeld opnieuw bijgesteld dient te worden. Dat is voor veel pubers een lastige taak.

Anorexia komt meestal voor tussen 14 en 24 jaar hoewel we de laatste jaren, ook jongere kinderen zien , die worden opgenomen. Boulimia komt meestal iets later voor, zo tussen 16 en 20 jaar.

Er is veel voor het zeggen om het een lichaamsbeeld storing te noemen, omdat na behandeling vaak het lichaamsbeeld nog steeds negatief is. Anorexiapatienten voelen zichzelf niet alleen dik, maar zien zichzelf ook als dik zo blijkt uit een creatief onderzoek van collega Anouk Keizer.

Je lichaam beter leren voelen, lijkt een belangrijk onderdeel van therapie aan mensen met een eetstoornis. Dat is Rekkers wel toevertrouwd want zij is Psycho Motorisch Therapeut en psycholoog. Het wordt vast een mooie verdediging morgen en ik zal er zeker weer wat van leren.

De voordelen van vriendschap

Drie vriendinnen op schiermonnikoog februari 2024

Ik vermoed dat Femke de foto nam maar dat weet ik niet meer zeker. Drie vriendinnen vanuit mijn perspectief, dertig jaar leeftijdsverschil met de jongste en 25 met de middelste. Maar in dit geval is dertig een getal want zo ervaren we dat alledrie niet. Wij zien onze relatie als gelijkwaardig en het verschil in leeftijd speelt heel af en toe een rol als ik iets vertel over lang geleden. Mijn oudste vriend en dierbare vriend is 75.

Mijn vrienden zijn heel belangrijk voor me. Zij zijn misschien wel de grond waarop ik sta in deze fase van mijn leven. Psychologie Magazine besteed deze maand haar themanummer aan vriendschap en daar kunnen we lezen dat we vooral vrienden kiezen op basis van hetzelfde. Vriendschappen zijn niet perse voor het hele leven. Onze school vrienden verliezen we soms uit het oog als de een wel en de ander niet gaat studeren of als er iemand gaat verhuizen.

Omdat we altijd mensen in ontwikkeling zijn, kunnen we ook uit een vriendschap groeien. Dat kan soms best pijnlijk zijn, juist als je veel met elkaar hebt gedeeld. Of een vriendschap verwatert doordat onze levens uiteen gaan lopen. En op oudere leeftijd sterven er vrienden, soms geheel onverwacht en zijn we erg verdrietig.

Uit vele studies blijkt dat een goed sociaal netwerk en een sterk vriendennetwerk van invloed is op de duur van ons leven. Mensen met weinig tot geen vrienden sterven eerder. Ook het overleven van bijvoorbeeld borstkanker bleek dat vrouwen die tien of meer vrienden hadden vier keer zoveel kans hadden om te overleven.

De kracht van vriendschap is veelzijdig. We kunnen beter met tegenslag omgaan, waardoor we minder stress ervaren bij nare gebeurtenissen. Om die redenen is het belangrijk ook op oudere leeftijd open te staan voor nieuwe vriendschappen.

Ananda, een leerling van Boeddha, zei op een dag: Ik heb me gerealiseerd dat de helft van het pad naar het heilige leven bestaat uit goede vriendschappen. Nee, Ananda, zei de Boeddha, zij vormen het geheel van het heilige leven.

Alle mensen mogen meedoen bij de HOVO en in mijn droom

fotograaf Femke van den Brink,

Het lijkt net een ansichtkaart maar toch is het een foto die gemaakt is door Femke terwijl we aan het wandelen waren op Schiermonnikoog. Wonderlijke ervaring dat zelfs op dit eiland me een gevoel bekroop van onechtheid. Door de vele regen zijn er op verschillende plaatsen grote plassen ontstaan en de blauwe lucht helpt uiteraard om het water zo blauw te kleuren. Echt en onecht is een onderwerp dat me al lang bezig houdt.

Vannacht droomde ik dat ik op de universiteit werkte en een nieuwe groep wilde oprichten voor studenten. Een mooie en fijne plek om samen te werken en te leren voor ons eigen plezier en ontwikkeling. Iedere student mocht meedoen, ik had geen toelatingseis, maar als ze niet werkte, mocht ik ze er weer uitzetten. Langzaam druppelden er studenten binnen. Eerst een paar slimme witte meisjes, de doorsnee universitaire populatie, maar al snel liepen de homo’s en zwarte studenten naar me toe en studenten met lichamelijke beperking of studenten die op een andere manier buiten de dominante groep vielen. Ik werd er helemaal blij van.

In het echt is de universiteit is zo dichtgetimmerd met allerlei eisen en regels dat er weinig plek is voor echte creativiteit, zodat er moeilijk iets nieuws kan ontstaan. Onderzoeksgeld bijvoorbeeld kan alleen aangevraagd worden, gebaseerd op eerder onderzoek. Zucht! Ook is het onderwijs bijna uitsluitend cognitief en wordt het persoonlijke buiten de deur gehouden.

Echt met elkaar leren, liefst jonge en oudere mensen door elkaar, arbeiderskinderen en welgestelden en noem alle tweedelingen maar op in kleine groepen met goede docenten die aan zinnige en inspirerende opdrachten werken, is een droom. En vooral geen toetsen en geen controle maar wel elkaar aanspreken. De docent vanzelfsprekende autoriteit geven en haar insteek is gelijkwaardigheid en duidelijkheid. Oh dat vreselijk zwijgen en voorzichtige, stoort me zeer. Falen is de beste manier van leren in een veilige omgeving wel te verstaan. Falen hoort bij het leven en maakt ons echter.

Maandag 5 februari geef ik weer een HOVO cursus en hoop op deze manier met elkaar te werken.

Schiermonnikoog wat ben je geweldig maar waar is ons brood

fotograaf Femke van den Brink

Onze jaarlijkse schrijfweek op Schiermonnikoog is weer aangebroken. We hebben nog niet eerder zulk prachtig zonnig weer gehad eind januari. Iedere morgen schrijven, dan een redelijk lange wandeling, weer schrijven en uiteraard tussendoor eten. We lopen vaak in stilte, overweldigd door de prachtige natuur. We komen grote groepen ganzen tegen op de weilanden die behoorlijk nat zijn. We zien schitterende wolkenformaties. En dan dat prachtige licht, zo mooi.

Ook is af en toe een wandelpad geblokkeerd door een grote plas water. De jongste en moedigste van ons doet haar schoenen en kousen uit en voelt hoe diep het water is. Als dat lukt lopen wij er achter aan. Nou ja ik loop met opgerolde broekspijpen en een beetje voorovergebogen met een benauwd gezicht achteraan.

De stilte, het weidse uitzicht, de diepblauwe lucht en het blauwe water met veel vogels is helend. Af en toe blijven we stil staan of gaan op een bank zitten om te genieten.

Maar Schier is ook het eiland van de mysteries. We deden boodschappen en liepen, ieder met een tas, naar ons huisje. F. pakte het brood uit en wilde dat in de broodtrommel leggen maar die was te vol en daarom legde ze het brood in een mandje. De volgende morgen verzorgde L. het ontbijt en riep naar ons waar is het brood. In het onderste mandje, zei F. Maar hoe we ook keken, geen brood. We hebben alle drie op de gekste plaatsen gezocht, zelfs in de afvalemmer maar hebben het grote desembrood tot op heden niet gevonden.

Het schrijven verloopt voorspoedig. Voel me bijzonder geinspireerd en allerlei associaties buitelen door elkaar heen. We verdragen elkaar heel goed en werken aan dezelfde tafel merendeels in stilte. Ieder gericht op haar eigen werk. Af en toe stelt iemand een vraag of legt iets voor.

Wat een geschenk om zo te mogen werken, omringd en gedragen door vriendschap. Ik scheel dertig jaar met mijn vriendinnen en we fantaseerden even hoe het later zou zijn als zij 70 en ik 100 jaar waren. Waarschijnlijk ervaren we dan nog meer mysteries.

Tieners en erbij willen horen

Tieners die iemand op zichzelf proberen te worden en bij de groep willen horen, zitten in een lastige spagaat. Dat geldt voor nu maar ook voor de eerste groep tieners in de jaren, waartoe ik behoor. Mijn moeder bepaalde wat voor kleding ik droeg. Ik had een sterk verlangen om los te komen en wilde ontzettend graag mijn eigen kleding uitkiezen.

Op mijn 15de haalde mijn moeder me van school omdat als ik niet wilde werken (haar woorden) dan moest ik maar werken bij een baas. En zo geschiedde. Het kwam niet bij me op om me tegen haar besluit te keren en zo kwam ik als 15 jarige op een kantoor terecht. Maar het enorme grote voordeel was dat ik nu mijn eigen geld had. 225 gulden in de maand verdiende ik met veertig uur werken. Het eerste kledingstuk dat ik kocht was een strakke fluwelen Levi’s broek die ik alleen aankon als ik op bed ging liggen om de rits dicht te zippen. Ik was de koningin te rijk en had absoluut niet door dat de reclame die aan het merk Levi’s rebellie koppelde, mij door die betekenis tot deze koop liet besluiten. Mijn moeder bekeek het met afgrijzen.

Nu hebben de meeste moeders en vaders deze vanzelfsprekende autoriteit niet meer over hun tiener kinderen. Zij moeten zichzelf de wet stellen maar ja dat lukt de meesten nog niet. De consumptiemaatschappij waarin we nu leven is gericht op productie en de afzet van zoveel mogelijk goederen (zie van Dale). Meisjes van 9 jaar die cosmetica en huidverzorgingsproducten kopen die ze niet nodig hebben en zelfs schadelijk kunnen zijn, worden door influencers op tiktok en allerlei reclames hiertoe verleid.

Ik kon me eventueel nog tegen mijn moeder afzetten maar wat kunnen de tieners van nu? Zoekend naar wie je bent en verlangend om erbij te horen, zoeken tieners heel duidelijk naar voorbeelden en denken die te vinden op tiktok. Aardige mooie jonge vrouwen verleiden hen tot het gebruiken en kopen van cosmetica. Waar betalen ze dat van?

Intensief gebruik van sociale media door tieners doet de zelfobjectivering van het eigen lichaam toenemen. Dat weten we al sinds 2014. Tiktok is van recentere datum en door het inzetten van jonge influencers, een soort oudere zus of broer, is het voor de tiener nog lastiger om manipulatie te herkennen. De koppeling van de betekenis van cosmeticaproducten aan mooi zijn en daardoor geliefd, aantrekkelijk worden, is een hele gemene associatie die er bij jonge mensen uiteraard als zoete koek in gaat.

Leven in de beeldcultuur vergroot de kans om je te identificeren met wat je niet bent. En daar zit mijns inziens de grootste pijn. Laat ze zingen, muziek maken, een gedicht schrijven, dansen, lachen, stoeien, oma plagen, taarten bakken, vallen en falen en laten wij als volwassenen om hen heen staan, empathisch, belangstellend en met warme ogen, zomaar, zonder camera.

Geen dieet maar beter leren voelen

Cover van Harpers Bazaar

22 januari staat er in de Volkskrant en in het Algemeen Dagblad een artikel over de nieuwste dieet,- en trainingsrage. Niks nieuws onder horizon want dat gebeurt altijd in januari. Geen alchohol (dry january), een nieuw dieet en sporten zijn al jaren zogenaamd groot nieuws in januari in allerlei vrouwentijdschriften.

Nu januari 2024 een nieuw dieet met weinig calorieen, veel sporten voor veel geld en na zes weken een fotoshoot. Blijkbaar een aantrekkelijk aanbod voor BNers. Worden zij hiervoor betaald? Dat zou me niet verbazen.

https://www.volkskrant.nl/columns-van-de-dag/bn-ers-hebben-weer-iets-nieuws-een-extreem-dieet-dat-extreem-veel-geld-kost-trap-er-niet-in~b9c59c30/

https://www.ad.nl/show/jaloersmakende-plaatjes-van-afgetrainde-bners-als-inspiratie-oke-maar-niet-als-doel-om-na-te-streven~a636354e/

De psychologische associatie van schoonheid en geluk maakt dat we hier zo massaal intuinen. Eindeloos nieuwe producten worden er op de cosmetica en welzijnsmarkt gelanceerd met allemaal dezelfde belofte. Als we dit nieuwe product kopen dan worden we gelukkig. Terwijl toch iedere volwassene weet dat spullen, dingen ons heel kort een fijn gevoel geven en dan is het fijne gevoel weer voorbij. Spullen maken ons niet gelukkig. En we weten ook allemaal dat we een lage inname van calorieen niet volhouden en we zelfs weer iets dikker worden na het zoveelste dieet.

Blij zijn met je lijf (body positivity) lijkt het weer te gaan verliezen van dunner en gespierder. Tenminste in de beeldcultuur maar je kunt beter uit je hoofd en in je lichaam leven.

Het is fascinerend en tegelijkertijd angstaanjagend, al die mensen die talloze uren achter hun beeldscherm zitten om een perfect zelf te construeren en te verfraaien. Veel tijd en geld uitgeven aan cosmetica en hun eigen gezicht en lichaam niet meer kennen. Hun bewerkte uiterlijk gaat dan fungeren als hun echte zelf. De wereld op zijn kop wat angst en leegte veroorzaakt.

Echte ervaringen zijn altijd lichamelijk. Voel in en met je lichaam wat je echt nodig hebt, breng tijd door met vrienden, geniet van wat je eet en speel en beweeg en bovenal bemin.

De eenzame eeuw

Ik kreeg dit prachtige boek van een vriend voor mijn verjaardag. Wij hadden het interview met Noreena Hertz en Janine Abbing in het programmma Wintergasten gezien en waren van haar onder de indruk. Hij had dat onthouden en maakte mij blij met dit geschenk.

Vooral boeiend vind ik haar analyses als econome rondom het onderwerp eenzaamheid. Als psycholoog dacht ik dat dit toch meer een sociologisch en psychologische onderwerp was. Maar nee, Hertz trekt het onderwerp breed. Zij schreef dit boek tijdens de corona epidemie. Zij laat de relatie tussen het neo liberalisme, technologische ontwikkelingen, verstedelijking en eenzaamheid goed zien.

Maar ze komt ook met voorstellen hoe we die eenzaamheid kunnen doorbreken. Het belang van relaties, ook kleine contacten met de cassiere of de postbode, hebben al een positieve invloed. Het belang van gemeenschappelijke, publieke ruimtes onderstreept ze, zoals bibliotheken waar we elkaar kunnen ontmoeten. Kortom, elkaar fysiek ontmoeten.

Verbonden zijn met anderen is onze natuurlijke en gewenste toestand. Wonderlijk toch dat we ons natuurlijk verlangen en vermogen, zo tegenwerken. Niemand wil in een overvolle trein, waar niemand elkaar aankijkt maar juist ontwijkt. Niemand wil op een markt lopen waar alle mensen oortjes in hebben en naar de grond kijken. Ieder mens wil vriendelijkheid en gezien worden. Een kleine glimlach naar elkaar doet al wonderen. Begin ermee en ervaar hoe fijn het ook voor jezelf is.

Het boek van Noora Hertz, onderbouwd met veel onderzoek, laat ons weer duidelijk zien, hoe wonderlijk we vaak bezig zijn, maar in ons hart wisten we dat al. Nu nog doen.

Het tijdloze genot van een witte wereld

Wat bijzonder om vanmorgen wakker te worden in een witte wereld. Weliswaar een dun laagje, maar toch, toen ik de gordijnen open deed, sneeuwde het. Een witte, ongerepte wereld toonde zich en riep in mijn borst een groot verlangen op. Nu nog een roodborstje en dan was het beeld compleet of een ijsvogel. Wonderlijk hoe zo’n klassiek beeld direct een fijn gevoel oproept.

Ik las in het weekend Van oude mensen geschreven door Laure Adler. Op pagina 23: “Ouderdom is een gevoel, geen werkelijkheid. Het overvalt je op een mooie dag bij het ontwaken, bij een onverklaarbare vermoeidheid of wanneer je op straat onverhoeds in een winkelraam je spiegelbeeld ziet en je rug net iets krommer blijkt te zijn dan je dacht”.

Je leeftijd kennen, ik werd 70 afgelopen week, is ook omgeven door emoties. Je kunt oud zijn en het weten, maar het niet voelen of in ieder geval niet de hele tijd. Pas bij pijn of ongemak voel je je oud, terwijl je het op dat moment misschien niet bent. We kunnen in 24 uur zelfs verschillende meerdere leeftijden hebben/voelen.

Het gevoel geen leeftijd te hebben zoals vanmorgen toen ik blij werd van de sneeuw is uiteraard ook mogelijk.

Topdag ik werd 70

fotograaf Pete Pronk

Op 10 januari 2024 werd ik 70. Omdat te vieren had ik Sempre Lui, een mooi intiem restaurant, in Wijk bij Duurstede afgehuurd. Samen met de chef een heerlijk vegetarisch viergangen menu samengesteld en voor de liefhebber met wat vis. Aangevuld met een wijn arrangement. Het restaurant is niet groot dus na veel wikken en wegen, 25 mensen die me dierbaar zijn, uitgenodigd.

Mijn wens was een lied, gedicht, tekening of een uitje als cadeau.

Mijn heerlijke kleindochter beet de spits af met een lang zal ze leven op haar gitaar. Daarna een prachtig liefdeslied door Barend. Mijn zoon Andreas die me er fijntjes aan herinnerde in zijn verhaal dat ik vooral in mijn hoofd leef(de). Er werden gedichten voorgelezen en het slot was voor Daniel die mij vergeleek met Diotima. Een aantal kon zich niet inhouden en gaf toch weer een boek. U begrijpt dat ik volkomen verguld was met al die kostbare geschenken.

En dan het eten en de bediening. We zaten aan twee lange tafels. Wat een rijkdom al die mensen uit verschillende perioden in mijn leven bij elkaar. En wat een rijkdom al die smaken die zo zorgvuldig waren samengesteld. Gesmuld hebben we van pompoen, schorseneren, knolselderij in heerlijke sauzen en een hele diepe vissoep van langoustines. Ware smaakexplosies, erg lekker. Een beter diner had ik me niet kunnen wensen. En dan de bediening door een jonge jongen die vrolijk, vakkundig en speels langs die grote tafels liep en vertelde wat we aten en dronken.

Het was een topavond. Het is heerlijk om 70 te zijn en me omringd te weten door zoveel liefde en vriendschap en heerlijk eten. Vol vertrouwen ga ik mijn nieuwe jaar in.

Wat is er aan de hand met onze meisjes?

Wat is er met onze meisjes aan de hand? De Volkskrant kopte als eerste begin januari 2024 dat het aantal meisjes en jonge vrouwen tot 30 jaar, die zichzelf verwonden, met 50 procent was toegenomen. In concrete cijfers gaat het nu om 6000 jonge vrouwen die zichzelf snijden, branden of op een andere manier verwonden en blijkbaar zo ernstig, dat zij in het ziekenhuis belanden.

In de psychiatrie komt dit veel voor en zien we dat als er op een groep aan zelfverwonding wordt gedaan door een meisje, anderen dit overnemen. Sociale besmetting wordt dit genoemd. Over de mentale gezondheid meisjes en jonge vrouwen, bestaan al langer zorgen. Bijna de helft (47 procent) van de meisjes op de middelbare school piekert veel, is snel angstig en voelt zich vaak ongelukkig, bleek deze zomer uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut. Bij jongens gold dat voor 14 procent.

In de Trouw van 8 januari 2024 wordt gewezen op sociale media gebruik en de coronacrisis maar dat zijn geen redenen maar eventueel uitlokkende factoren. Maar wat zijn de redenen van dit gedrag? De kwetsbaarheid van de puberteit wordt genoemd en de overgang naar de middelbare school maar dat is van alle tijden dus dat lijkt me onwaarschijnlijk. “Terwijl de wereld steeds chaotischer wordt, worstelen meisjes met de onzekerheid van de puberteit. Dan zijn er ook nog de chatgroepen, Instagram en TikTok, die schoonheidsidealen voorspiegelen”aldus de geinterviewde Robert Vermeiren, hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie LUMC.

Zelf denk ik meer aan de enorme keuze vrijheid op gebieden van het leven en de daaruit voortvloeiende onzekerheid en in het bijzonder het veranderende lichaam om vrouw zijn, in te vullen. De hoofdvraag van de adolescentie is: Wie ben ik? Los van mijn ouders en in vergelijking met anderen en op wie richten zich mijn ontluikende seksuele gevoelens. Deze vraag in een snel veranderend lichaam met al die razende nieuwe gevoelens door je lijf, is bijzonder lastig. Vooral omdat dat veranderende lichaam met die nieuwe vormen al betekenis krijgen door de blikken van jongens en mannen, voordat dat dat nieuwe lichaam van jou is. En ls de anderen waarmee je je gaat vergelijken gemanipuleerde beelden zijn, dan kun je alleen maar ongelukkig over te zelf worden.

En waren piekeren onze meisjes over en waar zijn ze angstig voor?

Een tweede belangrijk aspect lijkt mij de grote prestatiedruk, het niet mogen oefenen met fouten maken, maar zogenaamd alles perfect moeten doen, schadelijk voor onze jongeren, maar waarom zou dat schadelijker voor meisjes zijn dan voor jongens? Daar kom ik dan weer niet uit.

Kortom goed onderzoek zou zeker kunnen helpen om de vraag te beantwoorden wat er met onze meisjes aan de hand is. In de tussentijd daag ik volwassenen uit om beter te luisteren naar onze tieners en adolescenten. Help hen, sta hen bij, wees nieuwsgierig naar hun gevoelens en gedachten. Durf hen te begrenzen in hun sociale media gebruik. Want als er andere mensen zijn om je angsten en zorgen mee te delen, kan het leven dragelijker worden.