Thuiskomen in een wereld die niet vanzelfsprekend de jouwe is

Bij het woord thuis denken we meestal aan iets persoonlijks: een gevoel van veiligheid, erkenning, gezien worden en verbondenheid. Maar wie zich thuis kan voelen, wordt niet alleen bepaald door de binnenwereld. Ook de buitenwereld vertelt ons voortdurend wie erbij hoort, wie gezien wordt en wie zich moet aanpassen.

Vanuit fenomenologisch perspectief begint thuis bij het lichaam. Het lichaam is niet alleen iets wat we hebben: het is de manier waarop we in de wereld aanwezig zijn. Niet ieder lichaam wordt op dezelfde manier ontvangen.

Vanuit het perspectief van Simone de Beauvoir is vrouw zijn niet alleen een lichamelijk gegeven maar eveneens een maatschappelijke positie. Vrouwen leren wat passend , mooi, bescheiden, aantrekkelijk is en de samenleving is daarmee niet neutraal: zij kent verschillende posities toe aan verschillende lichamen waarbij het witte, heteroseksuele lichaam van mannen de norm is.

Voor minderheden komt daar een ander perspectief bij. Vanuit Alicia Genschinska’s denken over ontheemding begrijp ik dat wonen niet automatisch betekent dat je er thuis bent. Wanneer, taal, huidskleur, afkomst, religie, gender of culturele achtergrond voortdurend als anders wordt benoemd, kan de samenleving een plek worden waarin je wel aanwezig bent, maar nooit helemaal vanzelfsprekend aanwezig.

De ervaring, het gevoel dat je je bestaan niet steeds uit hoeft te leggen maar er vanzelfsprekend mag zijn, dat is thuis.

De vreemdeling in onszelf

Bijzondere ervaring is het om boeken te herlezen. Dit boek van Julia Kristeva is verschenen in 1991 in het Nederlands. Ik weet niet wanneer ik het eerder las maar ik weet nog wel dat ik er erg door gegrepen was. Zij heeft een manier van denken en van schrijven die me uitnodigt.

Kristeva is psychoanalytica en dat merk je. Het onderwerp de vreemdeling pakt ze van twee kanten aan. De vreemdeling als de onbekende die we als anders ervaren en benoemen en de vreemdeling in ons zelf. Ze laat overtuigend deze relatie tussen binnen en buiten zien.

Op pagina 11 schrijft ze: Vreemd genoeg woont de vreemdeling in ons: hij is de verborgen kant van onze identiteit, de ruimte die maakt dat wij ons “thuis” kwijtraken, de tijd waarin wederzijds begrip en sympathie ten onder gaat. Als we hem in onszelf erkennen, hoeven we hem niet meer te verafschuwen in de ander”.

Bijzonder om dit werk na zoveel jaren weer te herlezen. Het komt dieper binnen en met een potloodje in de hand, lees ik gefascineerd verder.

Ik vind het bijzonder jammer dat mijn Frans niet goed genoeg is om haar werk in het Frans te lezen. Is er iemand in mijn netwerk die haar wel in het Frans leest en bereid is daar met mij over van gedachten te wisselen? Het voelt namelijk als thuiskomen en dat is precies het thema waar ik nu over schrijf, lees en denk.

Vrouwelijke kracht

In het kader van mijn jaar programma de reis van de heldin, lees ik dit boek van Sharon Blackie. Toen ik het boek kocht wist ik eigenlijk niet dat het daarover ging. ik las een citaat van Rilke als eerste

Als we ons zouden overgeven aan de intelligentie van de aarde, dan staan we geworteld op als bomen Rainer Maria Rilke

Hoe verbazingwekkend is het toch dat als je echt bezig bent met een onderwerp je het overal ziet. Denk maar aan de keer dat je zwanger was en de wereld vol was met dikke buiken en baby’s. Of die tijd dat je erover dacht om heen hondje te nemen en ineens zag je ze overal. Daar waar we onze aandacht oprichten, dat verschijnt in ons bewustzijn.

Wortelen, ergens thuis zijn, ontheemd of dakloos zijn, wat een mooi thema om mee bezig te zijn. En hoe bijzonder om langzamerhand te ontdekken op welke plekken ik thuis ben geraakt in de loop van mijn leven. Niet alleen op verschillende plaatsen maar ook bij en met andere mensen. Thuis wat is dat toch?

Thuis komen

Dit boek van Stone uit 1989 en vertaald in het Nederlands in 2022 is een fijn voorbeeld over de gespletenheid van mensen. Mijn gewaardeerde collega Vincent Duindam wees me op dit boek nadat hij mijn Zeg me wie ik ben had gelezen. Op de achterflap schreef ik Laten we het over wortelen hebben, over thuiskomen.

Al je stemmen leren spreken en naar al die stemmen willen luisteren is geen kleinigheid. Voor velen zal de Criticus een bekende stem zijn, de Angsthaas en de Zeurpiet. Wie kent ze niet?

In de jaren zeventig leerde ik mijn eerste methode kennen om de gespletenheid van mezelf beter in beeld te krijgen. Dat was de Transactionele Analyse van Eric Berne. De Voice Dialogue zal wat later in de tijd zijn geweest maar daar heb ik niet zo’n duidelijke herinnering aan als aan de TA.

Thuis komen in jezelf heet dit boek en ik dacht wat is dat eigenlijk thuiskomen?

Je bent niet perse thuis in je gezin van herkomst. Je bent niet vanzelfsprekend thuis in je lichaam. Het wonderlijke is dat ik zelfs met een mij onbekend mens die ik bijvoorbeeld in de bus ontmoet een sterk gevoel van thuis kan hebben. Of dat ik in een gebouw kom of in een bos of aan zee en weet hier ben ik thuis.

Kortom ik heb een nieuw project en een nieuwe vraag waar ik me een jaar aan ga verbinden. Kan een ontheemde thuiskomen?