Zaterdag 6 juni 2026 organiseerde de Jungvereniging IVAP een studiedag over sterven in Antropia Driebergen.

Het onderwerp de dood was afgelopen week op verschillende manieren weer eens dominant geworden in mijn leven. Het voelde niet als toeval dat ik zaterdag naar de studiedag over sterven ging. Onze inspirerende voorzitter Odette Theije vertelde over de vrouwen rondom Jung in zijn laatste levensfase.

Vanuit verschillende perspectieven spraken we over de dood. Persoonlijke ervaringen, een lezing van Karin Hamakers over de horoscopen van Jung, zijn vrouw Emma en en zijn vriendin Toni Wolf. Zij vertelde over het vrouwelijke bij Jung. Ik weet amper iets van astrologie maar toch was het interessant om weer eens na te denken over waarmee we allemaal geboren worden, met welke mogelijkheden en taken. Wat we allemaal meedragen van vorige generaties.

De lezing van Ineke Visser kwam voor mij dichterbij en bracht me terug naar de ervaringen van mijn broer en van mijn vader in een hospice. Zij vertelde over haar ervaringen als coordinator in een hospice met mooie en soms wonderbaarlijke ervaringen van sterven.

De derde lezing was van Rico Sneller. Hij liet ons denken en voelen over het begrip aanwezigheid voorbij het lichaam, vaak is de geliefde meer aanwezig als hij of zij afwezig is, er niet meer is. Leven de doden voort in het collectief onbewuste? Hij eindigde met de dood voltooit de aanwezigheid.

Met een vol hoofd reden we naar huis. Meer dan genoeg om over na te denken, om over te voelen, om bij aanwezig te zijn