Vrouw in de spiegel

Ik vond dit beeld, deze foto van een mij onbekende vrouw en het intrigeert me. Een vrouw die wel en niet in de spiegel kijkt. Een oudere vrouw. Waar denkt ze aan? Heeft iemand haar zo neergezet? Poseert ze?

Onze ouderen, meestal vrouwen, zitten nu opgesloten in verpleeghuizen. Het huis waar mijn moeder verblijft of moet ik zeggen het huis waar mijn moeder woont is corona vrij. Toch mag ze niet naar buiten en alleen onder begeleiding naar de tuin. De begeleider loopt dan mee om er op toe te zien dat de ouderen de anderhalve meter handhaven. Razend is mijn moeder daarover. Ik ben toch geen kind, zegt ze en ook benadrukt ze dat ze niets verkeerds heeft gedaan. Dit mag toch zomaar niet. Ik ga een journalist inschakelen!

Sinds kort mag haar vriend weer komen zwaaien. In de serre staat mijn moeder binnen en haar vriend buiten. Met gebaren en briefjes betuigen ze elkaar hun liefde. Ze leggen hun hand tegen het glas aan. Dat is de maximale vorm van contact. Dan loopt hij achteruit. Zij schreeuwt dan kijk uit zometeen val je. Hij verstaat haar niet en komt weer dichterbij. Zij is blij als ze hem ziet en ze wordt er heel verdrietig van. Ze denkt dat ze elkaar nooit meer zullen aanraken.

De vriend stuurde mij een foto van haar die hij door het glas had gemaakt. Mijn moeder staat er klein en mager en wat verloren bij en door al dat glas is haar vriend, de fotograaf, ook op de foto te zien. Hij staat op die foto achter haar. Dat vind ik een ontroerend beeld.

Als oudere vrouw achter glas leven en jezelf niet meer gespiegeld zien, dat is haar leven nu.

Maar geldt dat in bredere zin niet voor alle oudere vrouwen. En op welke leeftijd begint de oudere vrouw en wat is dat voor een leven? Begint dat bij veertig of bij 67? Wie bepaalt dat of welke gebeurtenissen bepalen dat? Wat zijn de culturele beelden over de oudere vrouw? Met die vragen ga ik me de komende tijd bezig houden.

Heeft u suggesties? Laat het me weten en vertel erover.

Het lelijke jonge eendje

met dank aan Agnes die deze foto maakte

Wie kent niet het verhaal van het lelijke jonge eendje? Nu de jonge eendjes weer volop te bewonderen zijn in de parken en de sloten, komt dat verhaal bij mij boven. Het eendje dat er anders uitziet als de anderen en daarom gepest wordt. Verdrietig loopt het eendje weg. Na vele omzwervingen en een jaar later, ziet het eendje zichzelf in het water en ziet hij een prachtige zwaan. Andere zwanen komen op hem af. Zijn ei was per ongeluk bij een eendenfamilie terecht gekomen. en voor het eerst kwam zijn eigen soort dicht bij hem en raakte hem zachtjes aan en liefdevol met het puntje van hun vleugels. Hij was een prachtige zwaan.

Het gevoel dat er een vergissing is begaan, dat dit niet jouw familie is, dat jij er buiten valt, kennen alle mensen die anders zijn, die niet in de aangeboden culturele mallen passen van vrouwelijkheid en mannelijkheid in onze cultuur. Zelf heb ik daar lang mee geworsteld. Mijn moeder had liever jongens dan meisjes. Jongens zijn veel liever, zei ze en dat was ook zo. Ik was nukkig. Ik was boos. Ik voelde me gevangen en had geen taal en geen voorbeelden om mezelf uit te drukken en had geen idee hoe ik mijn leven als meisje en vrouw op een zinnige manier kon vormgeven.

Ik heet Elisabeth Maria naar mijn grootmoeder, de moeder van mijn moeder. Een zachtaardige vrouw die zich liet koeieneren door haar man die teveel dronk en haar sloeg. Zij zag mij. Voor mijn zevende verjaardag kreeg ik van haar een zilveren ringetje met een blauw steentje. Zoiets extravagants had ik nog nooit gezien en zeker niet gekregen. Ik vond het prachtig en heb het altijd bewaard. Uiteindelijk lag het gebroken en zwart geworden in een doosje.

Nu ben ik zelf oma Lies en heb dat ringetje schoon laten maken en gaaf en aan mijn kleindochter gegeven voor haar zevende verjaardag. Zij wil later trouwen met haar vriendin en dan nemen ze samen een baby. Die is dan van hun samen want twee kinderen vinden ze te druk. In hun huis hebben ze ook een dierenkliniek waar ze de zieke dieren beter maken.

Ik hoop dat ik nog lang mag leven om haar volwassen te zien worden en te zien hoe ze zichzelf vorm blijft geven.

het zelf in isolatie

We zitten al weken in isolatie thuis. Ik ben graag alleen maar dit verplicht thuis zitten is van een andere orde. Ik lees altijd veel en rommel in de tuin en kook uitgebreid dat is mijn gewone leven. Dan heb ik nog het geluk dat ik samen met Barend in isolatie zit dus ik had het idee dat deze isolatie me niet zo zou treffen. Maar dat pakt anders uit.

Want ik ging ook met de bus naar de universiteit en naar mijn moeder. Ik haalde mijn kleinkinderen van school en zij aten minstens een keer per week bij ons. Ik ging naar de bibliotheek, naar boekwinkels en musea. Ik maakte deel uit van een boekenclub en een wandelclub. Ik at taartjes, ging lunchen met vriendinnen en ging naar pilates. Bezocht de kapper, manicure, pedicure en de schoonheidsspecialiste en de masseuse niet te vergeten. Nooit gedacht dat deze uitjes zo belangrijk voor me zijn. Echt misschien heel dom maar nooit geweten hoe belangrijk dit voor me is.

Ik zag mezelf als een einzelganger, een intellectueel, een solist maar dit zelfbeeld kan ik in deze tijd niet handhaven en is de afgelopen weken afgebrokkeld.

Want wie ben ik als ik geen andere mensen zien? Wie ben ik als andere mensen me niet bevestigen? Wie ben ik als ik niet bij naam wordt genoemd? Als de deurbel niet meer gaat? Wie ben ik als ik mijn kleinkinderen niet zie, niet naar de universiteit ga en mijn moeder niet bezoek.Wie ben ik als ik amper wordt aangeraakt en andere mensen niet mag aanraken?

Ik voel nu dat ik een sociaal wezen ben die ten diepste afhankelijk is van andere mensen. Een markt in China zorgt ervoor dat alle scholen in de hele wereld gesloten zijn. Hoe afhankelijk wil je het hebben? We zijn allemaal volkomen afhankelijk van elkaar, van de aarde, de lucht, de planten en de dieren. Dat wist ik al lang maar ik heb het zelden zo diep gevoeld.

Deze afhankelijkheid is er op wereldniveau maar ook op psychologisch niveau. Dat echt te durven voelen, zonder somber of melancholisch te worden, vind ik nog wel een dingetje!

Aanrakingsvrees

Vandaag staat er een goed interview met Jaap van Ginneken in het Financieel Dagblad. Hij is massapsycholoog en kijkt met verbazing hoe het kabinet het coronavirus aanpakt. Er zijn verschillende manieren om naar de werkelijkheid te kijken en het is slim om niet alleen naar virologen te luisteren. iets kleins kan enorme gevolgen hebben.

Ik denk aan mijn moeder en al die andere mensen die opgesloten zitten in verpleeghuizen, gevangenissen,jeugdinstellingen en gehandicaptenhuizen. Opgesloten, zitten duizenden mensen uit angst om hen niet te besmetten, uit angst om zelf niet besmet te worden. Begrijpelijk, echt begrijpelijk maar slaan we niet een beetje door. Ik kan het mijn moeder niet uitleggen. Ze belt me een paar keer per dag en steeds met dezelfde vraag. Waarom zit ik opgesloten en doet iedereen zo raar? Er is een virus ma en anders word je ziek. Nou en, zegt ze, ik moet toch ergens aan dood gaan. Dit is geen leven. Alleen op mijn kamer, alleen eten, niet naar buiten.

Al weken is ze niet aangeraakt. Er is alleen telefonisch contact. De inhoud van het gesprek is steeds hetzelfde. Uitleggen wat ik niet meer uitleggen kan. Dat deze opsluiting nog wel even gaat duren. Zij zegt dat overleef ik niet. Of dat waarheid wordt dat kan alleen de tijd uitwijzen maar zo voelt ze het.

Fysiek contact is een fundamentele menselijke behoefte en de basis van wie we zijn. In haar beginnende dementie glijdt ze nu heel snel weg. Ze wordt niet meer aangeraakt en dat zou wel erg helpen om haarzelf te blijven. Laat een mantelzorger toe per mens die zo van ons afhankelijk zijn. Alle mensen hebben aanraking nodig als bron van hun bestaan en om te weten en te voelen wie ze zijn.

Durf jezelf te zijn

Ik had in deze tijd van in huis opgesloten zijn een interview gegeven aan de VIVA. De werktitel was Mag je nog lelijk zijn? dat vond ik best een gekke vraag. Nu de VIVA op de deurmat ligt, las ik dat ze ervan gemaakt hadden Fillers&filters durf jij nog jezelf te zijn? Dat lijkt me een betere vraag.

In het intro wordt de vraag geherformuleerd tot “Er worden steeds meer cosmetische ingrepen uitgevoerd en over bijna elke foto gaat wel een filter. Waarom worden we zo in beslag genomen door onze buitenkant?”.

De interviewster Amanda van Schaik vertelde me het volgende verhaal. Zes jaar geleden interviewde ik een cosmetisch arts en op een gegeven moment hadden we het over mij en de cosmetisch arts schatte me 36, terwijl ik toen 33 was. Het proleem lag in mijn slinkende vetcompartimenten, vertelde ze. Daardoor verloor mijn gezicht aan volume dat zag ze aan mijn slapen die een beetje hol waren en de deuk tussen mijn wenkbrauwen. Ze wilde wel een paar spuitjes zetten. Op dat moment dacht ik: spuit me vol. Ik deed het niet.

Amanda wist niet dat ze vetcompartimenten had. Ik ook niet trouwens. Dit verhaal denkt me denken aan een paar jaar geleden toen ik voor het eerst over een ooglidcorrectie hoorde en ik daarna voor de spiegel ging staan en voor het eerst zag dat een van mijn oogleden inderdaad hing.

Je ziet het pas als je het weet, sprak een bekende voetballer.

Kijk niet met een beoordelende blik van een cosmetisch arts naar je gezicht maar kijk zacht, met een kleine glimlach.

De universiteit is jarig

Aula Academiegebouw Universiteit Utrecht

Mijn geliefde universiteit is vandaag jarig. Zij is 384 jaar geworden in deze tijd van Corona. We kunnen het dus niet op onze gebruikelijke manier vieren met een grote bijeenkomst in de Domkerk. Geen mooie optocht. Geen gloedvolle, inspirerende lezingen en geen receptie in de prachtige kloostertuin.

Ook mijn lezing in Tivoli van 23 maart is afgelast over de schoonheidsidealen. Er wordt voorzichtig geprobeerd een nieuwe datum te vinden 22 juni. Tenminste als de maatregelingen opgeheven kunnen worden. Ik hou jullie op de hoogte.

De grootste teleurstelling is het niet doorgaan van mijn afscheidsrede op 20 mei 2020. Ik vond het nog wel zo’n mooie datum en een woensdagmiddag waardoor de kleinkinderen erbij konden zijn. Zij hebben mij nog nooit in toga gezien. Ook wilde ik graag iedereen hartstochtelijk bedanken. Het is zo onwerkelijk om na ruim dertig jaar de universiteit zo stilletjes te verlaten. Ik moet me erbij neerleggen.

Maar vandaag werd ik gemaild door onze onvolprezen ondersteuners met de vraag of ik mijn afscheid wilde verplaaten naar september. Ik merk dat ik daar heel blij van word. Ik wist niet dat het me zo aan het hart ging en me teneer sloeg! Wonderlijk toch hoe een mens zich voor de gek kan houden.

Mijn hart jubelt en ik voel me licht. Mischien kan ik na twee weken quarantaine de kleinkinderen voorzichtig zien. Het schrijven gaat nu makkelijker. Mijn dank rede kan toch geschreven worden. En misschien zelfs uitgesproken en ontvangen.

Blijf gezond en houd moed

Simone de Beauvoir

Zoals de meesten van jullie weten, ben ik een veel lezer. Ik voel me gezegend dat ik in deze tijden van thuisblijven zoveel kan lezen.

In de morgen begin ik met schrijven. Psychologie van het uiterlijk wordt heruitgegeven bij uitgeverij Ten Have en ik schrijf daarvoor een nieuw laatste hoofdstuk. De eerdere hoofdstukken heb ik waar nodig aangevuld met recente literatuur en in het laatste hoofdstuk schets ik de ontwikkelingen op het gebied van ideaalbeelden, uiterlijk en lichaamsbeelden van de afgelopen dertien jaar.

Daarna werk ik wat in de tuin. Er moet nog veel opgeruimd worden en gisteren heeft Barend een nieuwe moestuinbak in elkaar gezet. Daar ga ik vandaag zaden en kruiden in zetten. Als een kind zo blij! Wat een geluk dat we een tuin hebben.

Aan het eind van de middag mag ik lezen. Ik lees op dit moment de nieuwe biografie van Simone de Beauvoir uitgegeven bij mijn uitgeverij Ten Have. Ter inspiratie een citaat van pagina 108:

“Er is een essay van William James getiteld: “What makes a life significant?”waarin hij zich afvraagt waarom elke Jack zijn Jill als mooi en volmaakt ziet- als een prachtig wonder van de schepping- terwijl andere mensen niets bijzonders in haar zien. Wie heeft het meest waarachtig beeld van Jill? Zijn het de betoverde ogen van Jack? Of de ogen die blind zijn voor Jills magie? James schrijft dat het Jack is die de waarheid ziet in zijn worsteling om zich te verenigen met haar innerlijk leven. Waar zouden we zijn als niemand ons echt zou zien en serieus zou nemen, ons zou kennen zoals we werkelijk zijn?”

Dat we naar onszelf en elkaar mogen omzien met warme ogen.

Nieuw onderzoek lichaamsbeeld

Senaatszaal Universiteit Utrecht

Rare timing om nu een nieuw onderzoek te starten? We waren er al even mee bezig. Ik wilde graag als afsluiting van mijn academische carriere nog een keer een grootschalig onderzoek doen naar het lichaamsbeeld van mannen en vrouwen.

In 2007 heb ik meegewerkt aan de documentaire Beperkt Houdbaar en daarvoor een vragenlijst ontwikkeld die we posten op de website Beperkt Houdbaar. Uiteindelijk hebben ruim 40.000 mensen deze vragenlijst ingevuld en dat leverde een schat aan informatie op. Een van de belangrijkste conclusies was toen dat Nederlanders behoorlijk tevreden waren met hun uiterlijk. Mannen meer dan vrouwen. Meisjes waren het meeste ontevreden maar vanaf 25 jaar werden vrouwen positiever over hun uiterlijk om vanaf 50 jaar weer iestje naar beneden te gaan.

Opvallend ander onderzoeksresultaat was ook dat het feitelijke gewicht er niet zoveel toe deed maar dat het veel meer gaat om de perceptie, de manier waarop we ons lichaam waarnemen.

Nu wil ik graag nieuwe data om te zien of de druk op het uiterlijk inderdaad is toegenomen en of de ontevredenheid over het lichaam is veranderd. In de media is heel veel aandacht voor het uiterlijk en lijkt het alsof we massaal aan de botox en fillers zijn gegaan, maar is dat wel zo? Of zijn we toch de schoonheid van imperfectie gaan omarmen?

Op mijn website staat de link naar de vragenlijst. Ik begrijp dat in deze barre tijd uw hoofd er misschien niet naar staat maar het zou fijn zijn als u meedoet.

Zorg goed voor uw lichaam.

Doe hier mee aan het ► Onderzoek Lichaamsbeeld

Hoe moet het nu met al die opgespoten lichamen?

Hoe moet het nu met al die vrouwen en mannen die niet meer naar de sportscholen kunnen? Is hun doping nog te verkijgen? Storten hun kunstig opgebouwde spieren nu spoedig ineen? Niet iedereen heeft thuis allerlei apparaten om mee te stoeien en aan te hangen. Mijn collega Luuk Hilkens adviseert het volgende:

” je kan prima enkele weken niet trainen, zonder daarbij veel spierkracht en -massa te verliezen”

Hij laat op facebook en Linkedin vanuit meerdere studies zien dat beginners hun spierkracht grotendeels behouden na 3 weken zonder training. Maar de meeste mannen sputterde tegen dat zij al zo gevorderd waren…… Hilkens reageeerde dat dat voor de meesten wel mee viel.

Maar hoe ziet het met de kunstnagels? Die moeten toch worden bijgehouden? En de botox en de fillers moeten onderhouden worden anders zakt het gezicht in. Ik heb wel gehoord dat tandartsen alleen nog werken voor spoedgevallen. De schoonheidsspecialistes hebben hun deuren gesloten evenals veel kappers en de nagelstudio’s. Een deel van de nagelstylistes heeft vrijwillig hun mondkapjes ingeleverd bij ziekenhuizen. Bravo.

Maar hoe staat het met de cosmetische klinieken? Die kunnen de anderhalve meter afstand ook niet garanderen maar als ik op internet een aantal klinieken aanklik dan zie ik overal dat zij geopend zijn. Cosmetische artsen ga je collega’s helpen met het bestrijden van het corona virus.

En minister Bruins U weet waar de mondkapjes te vinden zijn. Vorder ze!

Derde druk

Zo fijn dat de derde druk van Je bent al mooi is verschenen. Zaterdag 14 maart een hele mooie signeersessie gehad bij boekhandel Pettinga in Wijk bij Duurstede. Zoals de meeste mensen weten wonen we daar sinds anderhalf jaar met veel plezier.

Nanda en Rico Pettinga hadden bedacht om in de boekenweek hun eigen Wijkse auteurs te eren door hen te vragen op een middag te komen signeren. Sis van Rossum mocht op 7 en ik op 14 maart. Ik doe het eigenlijk nooit want me voel me een beetje onhandig om in een boekwinkel te zitten om een handtekening te zetten maar nu zei ik ja. En ik heb er geen spijt van.

signeersessie boekhandel Pettinga 14 maart 2020

Het begon om drie uur en het liep al snel gezellig door. De eerste man die aan mijn tafeltje kwam, bood me werk aan in zijn praktijk waar wordt gewerkt met meisjes tussen de 13 en 18 jaar die veelal een negatief lichaamsbeeld hebben. Ik zei dat ik daar over na moest denken. Andere mensen vertelden over hun kinderen of andere familieleden die zich veel zorgen over hun uiterlijk maakten en vroegen me wanneer het een psychische ziekte wordt.

De meest ontroerende ontmoeting vond ik met een mevrouw die ook gyneacologische kanker had gehad en die vertelde dat ze zoveel aan mijn hoofdstuk 9 had gehad. Het hoofdstuk over kanker. Ze zei het is zo belangrijk dat we deze verhalen met elkaar delen en dat ik graag wil horen dat het beter wordt. Ik had me nooit gerealiseerd dat deze gesprekjes de inhoud zouden zijn van deze signeersessies.

Mijn hele negatieve idee van een signeersessie is verdwenen. Dankbaar voel ik me dat ik andere mensen kan inspireren.